મુંબઈ તા.૨: મહારાષ્ટ્ર સરકારે દુશ્‍મન મિલકતોની ખરીદી અને વેચાણ પર સ્‍ટેમ્‍પ ડ્‍યુટી માફ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેનો હેતુ હરાજીમાં ભાગીદારી વધારવાનો છે. આ નિર્ણય સાથે, દક્ષિણ મુંબઈના પોશ મલબાર હિલ વિસ્‍તારમાં સ્‍થિત એક બંગલો ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્‍યો છે. આ કોઈ સામાન્‍ય બંગલો નથી, પરંતુ તે જ બંગલો છે જ્‍યાં ભારતના ભાગલાનું આયોજન કરવામાં આવ્‍યું હતું. હા, આ બંગલો, જેને જિન્ના હાઉસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે પાકિસ્‍તાનના સ્‍થાપક મુહમ્‍મદ અલી જિન્નાનો હતો અને જિન્ના દ્વારા ૧૯૩૬માં લંડનથી પાછા ફર્યા પછી બનાવવામાં આવ્‍યો હતો. જિન્ના હાઉસની વર્તમાન કિમત રૂા.૨,૬૦૦ કરોડ હોવાનો અંદાજ છે.

શત્રુ સંપત્તિનો અર્થ એવા લોકોની સંપત્તિ છે જેઓ ભારત જે દેશોમાં દુશ્‍મન માને છે, મુખ્‍યત્‍વે પાકિસ્‍તાન અને ચીનમાં સ્‍થળાંતર કરે છે. ૧૯૬૫ના ભારત-પાકિસ્‍તાન યુદ્ધ પછી, ભારતીય સંસદે શત્રુ સંપત્તિ અધિનિયમ, ૧૯૬૮ પસાર કર્યો, જેના હેઠળ આવી મિલકતો ગૃહ મંત્રાલય હેઠળની સત્તાવાળા કસ્‍ટોડિયન ઓફ શત્રુ સંપત્તિ ફોર ઈન્‍ડિયા (CEPI) ને ટ્રાન્‍સફર કરવામાં આવી હતી. આ કાયદો દુશ્‍મન દેશોના નાગરિકો અને તેમના વારસદારોને આવી મિલકતો ટ્રાન્‍સફર, વેચાણ અથવા વારસામાં મેળવવાથી પ્રતિબંધિત કરે છે.

૨૦૧૭ માં, કાયદામાં સુધારો કરવામાં આવ્‍યો જેથી CEPI કેન્‍દ્ર સરકારની પૂર્વ મંજૂરી સાથે શત્રુ સંપત્તિઓનું વેચાણ અથવા નિકાલ કરી શકે. વેચાણ સામાન્‍ય રીતે ટેન્‍ડર આમંત્રિત કરીને અથવા ક્‍વોટેશન પ્રાપ્ત કરીને ઈ-હરાજી દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મુખ્‍યમંત્રી દેવેન્‍દ્ર ફડણવીસે જણાવ્‍યું હતું કે દુશ્‍મન મિલકતોના વેચાણ અને ખરીદી માટે પ્રથમ નોંધણી પ્રક્રિયા માટે સ્‍ટેમ્‍પ ડ્‍યુટીને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ મિલકતોનું સંચાલન ભારતના દુશ્‍મન મિલકતના કસ્‍ટોડિયન દ્વારા કરવામાં આવે છે. મહારાષ્ટ્રમાં કુલ ૪૨૮ દુશ્‍મન મિલકતો છે. આ મિલકતોની હરાજીને ઓછો પ્રતિસાદ મળ્‍યો છે.

સ્‍ટેમ્‍પ ડ્‍યુટી માફીથી ખરીદી ખર્ચમાં ઘટાડો થશે અને ખરીદદારોની સંખ્‍યામાં વધારો થવાની અપેક્ષા છે. કેન્‍દ્ર સરકારના ગૃહ વિભાગના નિયંત્રણ હેઠળ આવેલ ભારતના દુશ્‍મન મિલકતના કસ્‍ટોડિયન (CEPI) દુશ્‍મન મિલકતોનું જતન, સંચાલન અને વેચાણ કરે છે.

મહારાષ્ટ્ર મહેસૂલ, નોંધણી અને સ્‍ટેમ્‍પ વિભાગના અધિકારીઓએ જણાવ્‍યું હતું કે આ એવા નાગરિકોની મિલકતો છે જેઓ યુદ્ધો દરમિયાન ભારતથી દુશ્‍મન દેશોમાં ભાગી ગયા હતા. CEPI આવી મિલકતો વેચવા માટે હરાજી કરે છે.

જોકે, આ હરાજી થોડા ખરીદદારોને આકર્ષે છે. આ હેતુ માટે, સ્‍ટેમ્‍પ ડ્‍યુટી માફ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્‍યો છે. CEPI દ્વારા રાજ્‍ય સરકારને કરાયેલી વિનંતી બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્‍યો હતો. નોંધનીય છે કે મુંબઈમાં સ્‍ટેમ્‍પ ડ્‍યુટી છ ટકા છે.

મહારાષ્ટ્રમાં દુશ્‍મન મિલકતોનું સત્તાવાર મૂલ્‍ય ૧૨,૯૦૦ કરોડ રૂપિયા છે, જોકે તેમનું બજાર મૂલ્‍ય ૧ લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ છે. રિયલ એસ્‍ટેટ અને વહીવટી નિષ્‍ણાતો કહે છે કે મુંબઈમાં જગ્‍યાની અછત છે, અને ઘણી રાજ્‍ય અને કેન્‍દ્ર સરકારની કચેરીઓ ભાડાની ઇમારતોમાં કાર્યરત છે.

આવી સ્‍થિતિમાં, સરકારે કેટલીક પ્રતિષ્ઠિત મિલકતો જાળવી રાખવી જોઈએ જ્‍યાં સરકારી કચેરીઓ સ્‍થાપિત કરી શકાય, જ્‍યારે અન્‍યની હરાજી થવી જોઈએ. આનાથી સરકાર માટે આવક ઉત્‍પન્ન થશે અને તેની જરૂરિયાતો પૂર્ણ થશે.

AU કોર્પોરેટ એન્‍ડ લીગલ એડવાઇઝરી સર્વિસીસ લિમિટેડ (AUCL) ના સ્‍થાપક અક્ષત ખૈતાન કહે છે કે મુંબઈના સંદર્ભમાં, દુશ્‍મન મિલકતો પર તાજેતરના નીતિગત ફેરફારો, જેમ કે ઈ-હરાજી દ્વારા વેચાણ અને સ્‍ટેમ્‍પ ડ્‍યુટીમાં મુક્‍તિ, આર્થિક રીતે સધ્‍ધર છે અને સરકારી આવક વધારવા માટે યોગ્‍ય પગલાં છે, ખાસ કરીને કારણ કે આ મિલકતો દક્ષિણ અને મધ્‍ય મુંબઈ જેવા મુખ્‍ય વિસ્‍તારોમાં વિવાદો અને ઉપેક્ષાને કારણે વર્ષોથી પડી રહી છે.