નવી દિલ્હી: આજના બદલાતા વૈશ્વિક સંજોગોમાં ભારતની વિદેશ નીતિએ આખી દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. એક તરફ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધની જ્વાળાઓ ભભૂકી રહી છે, ત્યારે ભારતનું મૌન ઘણું બધું કહી જાય છે. તાજેતરમાં બજેટમાં ચાબહાર બંદર માટે ફંડમાં કરવામાં આવેલો ધરખમ કાપ એ કોઈ અકસ્માત નથી, પણ ભારતની લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે. ભારત અત્યારે પાંચ સ્તંભો પર પોતાનું ભવિષ્ય જોઈ રહ્યું છે, પરંતુ આ સફરમાં ઈરાન હવે ‘મિત્ર’ ઓછો અને ‘અવરોધ’ વધુ દેખાઈ રહ્યો છે.
ચાર મોરચે ભારતની ફુલ-સ્પીડ તૈયારી
ભારત અત્યારે ચાર મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં વિશ્વગુરુ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે:
૧. AI અને ડેટા: આ માટે ભારતે સિલિકોન વેલી (અમેરિકા) સાથે અતૂટ સંબંધો બાંધ્યા છે.
૨. સેમિકન્ડક્ટર: ચીન પર નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ભારતે બ્રાઝિલ અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશો સાથે હાથ મિલાવ્યા છે.
૩. પરમાણુ ઉર્જા: સ્વચ્છ વીજળી માટે યુરેનિયમનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા કેનેડા સાથે મોટી ડીલ કરવામાં આવી છે.
૪. નિકાસ વિસ્તાર: યુરોપના બજારો કબજે કરવા માટે ભારત મક્કમ છે.
પાંચમો સ્તંભ: ઈરાન કેમ બન્યું કાંટો?
ભારતનો સૌથી મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ છે 'IMEC' (ભારત-મધ્ય પૂર્વ-યુરોપ કોરિડોર). મુંબઈથી દુબઈ અને ત્યાંથી ટ્રેન મારફતે સાઉદી-જોર્ડન થઈને ઇઝરાયલના હાઈફા બંદર સુધી માલ મોકલવાની આ યોજના છે. પરંતુ આ માર્ગમાં ઈરાન મોટું વિઘ્ન છે. પર્સિયન ગલ્ફમાં ઈરાનનો દબદબો છે અને જે હાઈફા બંદર સુધી ભારત પહોંચવા માંગે છે, તેને નષ્ટ કરવા ઈરાન બેઠું છે. ભારતે હવે સમજી લીધું છે કે જો સાઉદી અરેબિયા, UAE અને ઇઝરાયલનો વિશ્વાસ જીતવો હોય, તો ઈરાનથી અંતર રાખવું જ પડશે.
મિત્રતા કરતાં રાષ્ટ્રહિત સર્વોપરી
રાજદ્વારી દુનિયામાં કહેવાય છે કે કોઈ કાયમી મિત્ર નથી હોતો, ફક્ત હિતો કાયમી હોય છે. જ્યારે ઈરાનના ટોચના નેતૃત્વ પર સંકટ આવ્યું, ત્યારે ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે અપેક્ષિત શોક પણ વ્યક્ત કર્યો નહીં. આ ‘ઠંડી રાજદ્વારી’ (Cold Diplomacy) દર્શાવે છે કે ભારત હવે ઈરાન કાર્ડ છોડીને આરબ દેશોના સુલ્તાનો સાથે તાલ મિલાવવા તૈયાર છે. ઈરાનનું નબળું પડવું એ ભારત માટે એક ‘કડવી દવા’ જેવું છે, જે ભવિષ્યમાં IMEC કોરિડોરનો માર્ગ મોકળો કરશે.