રાજકોટ, તા. ૦૫: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધમાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા ખામેનીની હત્યાએ સમગ્ર વિશ્વમાં કાનૂની અને નૈતિક ચર્ચા જગાવી છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના સંયુક્ત હુમલામાં થયેલા આ પતન બાદ હવે પ્રશ્ન એ ઉભો થયો છે કે, શું કોઈ દેશના સર્વોચ્ચ નેતાને આ રીતે નિશાન બનાવવા તે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા મુજબ ગેરકાયદેસર છે?

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ કાર્યવાહીને બચાવતા દાવો કર્યો છે કે ઈરાન તરફથી સતત ધમકીઓ મળી રહી હતી અને તેમનો પરમાણુ કાર્યક્રમ વિશ્વ શાંતિ માટે ખતરો હતો. ટ્રમ્પના મતે, ઈરાને હુમલાની શરૂઆત કરી હોવાથી અમેરિકાને પોતાના સાથીઓ અને વિદેશી સૈન્ય થાણાઓના રક્ષણ માટે 'સેલ્ફ ડિફેન્સ' (સ્વબચાવ) માં આ પગલું ભરવું પડ્યું હતું. જોકે, આ દાવાઓ સામે અનેક કાયદાકીય નિષ્ણાતો સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે.

વિરોધાભાસી નિવેદનો અને ‘પરમાણુ’ ભય

સૌથી વધુ ચર્ચા ટ્રમ્પના નિવેદનોમાં જોવા મળતા વિરોધાભાસની છે. થોડા મહિના પહેલા તેમણે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકાએ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમનો સંપૂર્ણ નાશ કરી દીધો છે, પરંતુ હવે તેઓ પુરાવા વિના કહી રહ્યા છે કે ઈરાન માત્ર એક મહિનામાં પરમાણુ બોમ્બ બનાવી શકે છે. ટીકાકારોનું માનવું છે કે હુમલા માટે આપવામાં આવેલા આ કારણો કદાચ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ટકી શકે તેમ નથી.

યુદ્ધના નિયમો (Rules of War) મુજબ, કોઈ પણ સૈન્ય કાર્યવાહી માટે સચોટ પુરાવા અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના માળખા હેઠળની મંજૂરી આવશ્યક હોય છે. શું આ હુમલો ખરેખર સ્વબચાવ હતો કે પછી પૂર્વ-આયોજિત હુમલો (Pre-emptive Strike)? આ સવાલનો જવાબ હવે વૈશ્વિક અદાલતો અને ઇતિહાસના પાનાઓમાં શોધવામાં આવશે. હાલમાં તો આ ઘટનાએ વિશ્વને બે ભાગમાં વહેંચી દીધું છે અને મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતાનું નવું મોજું ફેલાવી દીધું છે.