નવી દિલ્હી: ભારતનો પાડોશી દેશ નેપાળ અત્યારે એક મોટા રાજકીય પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. ૫ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના રોજ યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીઓના પરિણામો માત્ર નેપાળ માટે જ નહીં, પણ ભારત માટે પણ અત્યંત મહત્વના છે. ગયા વર્ષે કેપી શર્મા ઓલીની સરકારને ઉથલાવી પાડનારા ‘જેન-જી’ (Gen-Z) યુવા ક્રાંતિ બાદ આ પહેલી ચૂંટણી છે. આ ચૂંટણીમાં રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટી (RSP) ના નેતા બાલેન શાહ જેવા યુવા નેતાઓનું મજબૂત પ્રદર્શન ભારત માટે ચિંતાનો વિષય બન્યું છે, કારણ કે તેઓ તેમના પ્રખર રાષ્ટ્રવાદી અને ભારત વિરોધી વલણ માટે જાણીતા છે.

ભારત પર નેપાળના ડાબેરી પક્ષો અવારનવાર ‘બિગ બ્રધર’ (મોટા ભાઈ) જેવું વર્તન કરવાનો અને નેપાળના આંતરિક રાજકારણમાં દખલગીરી કરવાનો આક્ષેપ લગાવતા રહ્યા છે. ૨૦૧૫ ના બંધારણ વિવાદથી લઈને તાજેતરના વર્ષો સુધી, નેપાળમાં ભારત વિરોધી લાગણીઓને ઉશ્કેરીને ચૂંટણી જીતવાનો એક ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યો છે. જોકે, ભારત આ તમામ આરોપોને પાયાવિહોણા ગણાવીને હંમેશા નેપાળની શાંતિ અને સ્થિરતાનો પક્ષધર રહ્યો છે. હવે જ્યારે નેપાળમાં નવી સરકાર રચાવા જઈ રહી છે, ત્યારે ભારતની નજર એ વાત પર છે કે નવી નેતાગીરી ભારત સાથેના ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક સંબંધોને કેવી રીતે આગળ ધપાવે છે.

નકશા અને નોટનો વિવાદ સંબંધોમાં ‘કાંટો’

ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સંબંધોમાં સૌથી મોટો અવરોધ સરહદ વિવાદ છે. કાલાપાની, લિપુલેખ અને લિમ્પિયાધુરા જેવા વિસ્તારોને ભારત પોતાના ઉત્તરાખંડનો ભાગ માને છે, જ્યારે નેપાળે ૨૦૨૦ માં સુધારેલા નકશામાં તેને પોતાનો હિસ્સો ગણાવ્યો હતો. વિવાદ ત્યારે વધુ વકર્યો જ્યારે નવેમ્બર ૨૦૨૫ માં નેપાળે તેની ₹૧૦૦ ની નવી નોટ પર આ વિવાદિત વિસ્તારો દર્શાવ્યા, જેની સામે ભારતે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ માં લિપુલેખ પાસ દ્વારા ભારત-ચીન વેપાર શરૂ કરવાના વિરોધે પણ બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું હતું.

ચૂંટણીના પરિણામો બાદ હવે એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે જો નેપાળમાં એક સ્થિર અને સંતુલિત સરકાર બનશે, તો બંને દેશો ટેબલ પર બેસીને આ વિવાદોનો ઉકેલ લાવી શકશે. ભારત તરફથી નવી સરકારને અભિનંદન પાઠવીને સહયોગની ખાતરી આપવામાં આવી છે. પરંતુ, જો નેપાળની નવી સત્તા રાષ્ટ્રવાદના નામે ફરી ભારત વિરોધી એજન્ડા અપનાવશે, તો હિમાલયની ગોદમાં વસેલા આ બે દેશો વચ્ચેનો તણાવ આગામી સમયમાં વધુ ઘેરો બની શકે છે.