નવી દિલ્હી: આજે ૬ માર્ચ એટલે કે વિશ્વના ઇતિહાસમાં એક સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલું નામ, વેલેન્ટિના તેરેશકોવાનો જન્મદિવસ. ૧૯૩૭માં સોવિયેત યુનિયનના એક નાનકડા ગામમાં જન્મેલી વેલેન્ટિનાએ એ સાબિત કરી દીધું કે સપના જોવાની અને તેને પૂરા કરવાની કોઈ સીમા હોતી નથી. જે છોકરીએ આર્થિક તંગીને કારણે શાળા છોડવી પડી અને પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવા કાપડની ફેક્ટરીમાં મજૂરી કરી, તેણે જ એક દિવસ પૃથ્વીની ૪૮ વખત પરિક્રમા કરીને આખી દુનિયાને અચંબિત કરી દીધી હતી.

વેલેન્ટિનાના જીવનનો સંઘર્ષ કોઈ ફિલ્મી વાર્તાથી ઓછો નથી. બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં પિતાની છત્રછાયા ગુમાવ્યા બાદ તેની માતાએ મિલમાં કામ કરીને તેને ઉછેરી હતી. અભ્યાસ અધૂરો હોવા છતાં વેલેન્ટિનાને પેરાશૂટ જમ્પિંગનો ભારે શોખ હતો. તેની આ જ હિંમત તેને ૧૯૬૨માં અવકાશ મિશન સુધી લઈ ગઈ. આ મિશન માટે લગભગ ૪૦૦ મહિલાઓએ અરજી કરી હતી, પરંતુ કડક તાલીમ બાદ માત્ર ૪ મહિલાઓની પસંદગી થઈ, જેમાં વેલેન્ટિના મોખરે હતી.

૧૬ જૂન, ૧૯૬૩નો એ ઐતિહાસિક દિવસ હતો જ્યારે વેલેન્ટિના 'વોસ્ટોક-૬' યાનમાં સવાર થઈને અવકાશમાં ઉડાન ભરનારી વિશ્વની પ્રથમ મહિલા બની. મિશન દરમિયાન ટેકનિકલ ખામી હોવા છતાં, તેણે અડગ રહીને લગભગ ૭૦ કલાક અને ૫૦ મિનિટ અવકાશમાં વિતાવ્યા હતા. આજે પણ તે વિશ્વની એકમાત્ર એવી મહિલા છે જેણે એકલ (Solo) અવકાશ મિશન પૂર્ણ કર્યું છે. આ અભૂતપૂર્વ સિદ્ધિ બદલ તેને ‘સોવિયેત યુનિયનના હીરો’ ના સર્વોચ્ચ સન્માનથી નવાજવામાં આવી હતી.

અવકાશની સફર બાદ વેલેન્ટિનાએ રાજકારણમાં ઝંપલાવ્યું અને રશિયન સંસદની સભ્ય બનીને મહિલા અધિકારો અને વિજ્ઞાનના પ્રસાર માટે મોટું યોગદાન આપ્યું. આજે ૮૯ વર્ષની વયે પણ તેનું જીવન લાખો યુવતીઓ માટે પ્રેરણાનો સ્ત્રોત છે. તે માત્ર એક અવકાશયાત્રી જ નહીં, પરંતુ અશક્યને શક્ય કરી બતાવનારી એક સાચી ક્રાંતિકારી મહિલા સાબિત થઈ છે.