રાજકોટ: પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ફાટી નીકળેલા યુદ્ધની અસર હવે માત્ર સરહદો પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી, પરંતુ તેની સીધી આંચ ભારતના ખેતરો સુધી પહોંચી રહી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, આ યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક ખાતર (Fertilizer) બજારમાં ભારે અસ્થિરતા સર્જાઈ છે. જો આ સંઘર્ષ વધુ લાંબો ચાલશે, તો વર્ષ 2022માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ સમયે સર્જાયેલા ખાદ્ય સંકટ કરતાં પણ વધુ ગંભીર સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે તેવી ચેતવણી નિષ્ણાતો આપી રહ્યા છે.
સપ્લાય રૂટ પર 'યુદ્ધના વાદળો' અને ભાવમાં ભડકો
ઈરાન અને પશ્ચિમ એશિયાના દેશો ખાતરના ઉત્પાદન અને નિકાસ માટેના મુખ્ય કેન્દ્રો છે. યુદ્ધને કારણે દરિયાઈ માર્ગો (Shipping Routes) જોખમી બન્યા છે, જેનાથી પરિવહન ખર્ચમાં તોતિંગ વધારો થયો છે. ઉદાહરણ તરીકે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં યુરિયા (Urea) ના ભાવ ગણતરીના દિવસોમાં $470 પ્રતિ ટનથી ઉછળીને $550 પ્રતિ ટન પર પહોંચી ગયા છે. આ ઉપરાંત, ખાતર બનાવવા માટે અનિવાર્ય એવા કુદરતી ગેસનો પુરવઠો ખોરવાતા અનેક પ્લાન્ટ્સમાં ઉત્પાદન ઠપ્પ થઈ ગયું છે.
ખેડૂતોના ખિસ્સા પર મોટો 'કાતર'
કૃષિ નિષ્ણાતોના મતે, કોઈપણ પાકના કુલ ખેતી ખર્ચમાં ખાતરનો હિસ્સો અંદાજે 50% જેટલો હોય છે. જો ખાતરના ભાવમાં આ જ પ્રકારે ઉછાળો ચાલુ રહ્યો, તો નાઈટ્રોજન ખાતરના ભાવ બમણા અને ફોસ્ફેટ ખાતરના ભાવમાં 50% સુધીનો વધારો થઈ શકે છે. આ સ્થિતિમાં ભારતના ખેડૂતો માટે ખેતી કરવી આર્થિક રીતે બોજારૂપ બની જશે, જેની સીધી અસર ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર પડશે.
જનતા પર મોંઘવારીનો ડબલ ડોઝ
માત્ર ખાતર જ નહીં, પણ યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના ભાવ વધવાથી ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને ટ્રેક્ટર જેવા ખેતીના મશીનો ચલાવવાનું પણ મોંઘું થશે. જ્યારે ખેતીનો ખર્ચ વધે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર અનાજ, કઠોળ અને શાકભાજીના છૂટક ભાવ પર પડે છે. પરિણામે, સામાન્ય જનતા માટે થાળી પીરસવી પણ મોંઘી બનશે અને વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષા સામે મોટો ખતરો ઊભો થશે.