નવી દિલ્હી: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલું ભીષણ યુદ્ધ માત્ર જમીન પર જ નહીં, પણ ભારત સરકારના 'બજેટ' પર પણ હુમલો કરી રહ્યું છે. ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે શેરબજારમાં જે રીતે ગાબડાં પડી રહ્યા છે, તેણે ભારત સરકારની વિનિવેશ (Disinvestment) યોજનાઓ પર પ્રશ્નાર્થચિહ્ન મૂકી દીધું છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, નાણા મંત્રાલય અત્યારે પળેપળની સ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે અને આગામી દિવસોમાં મોટા નિર્ણયોની સમીક્ષા થઈ શકે છે.
કેમ સરકારની ચિંતા વધી?
સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર 'મૂલ્યાંકન' (Valuation) નો છે. જ્યારે બજારમાં ઘટાડો હોય, ત્યારે સરકારી કંપનીઓના શેરના ભાવ પણ નીચે જાય છે. આવી સ્થિતિમાં જો સરકાર હિસ્સો વેચે, તો તેને જે ભાવ મળવો જોઈએ તે મળતો નથી. પરિણામે, તિજોરીમાં ઓછું ભંડોળ આવે છે.
•    લક્ષ્યાંક: નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે સરકારે વિનિવેશ દ્વારા ₹૪૭,૦૦૦ કરોડ એકત્ર કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
•    અસર: અસ્થિર બજારને કારણે 'ઓફર ફોર સેલ' (OFS) લાવવામાં સરકારને હવે ખચકાટ થઈ રહ્યો છે.
IDBI બેંકના વેચાણ પર સૌની નજર
સરકારની સૌથી મહત્વાકાંક્ષી યોજનાઓમાંની એક IDBI બેંકનું વ્યૂહાત્મક વેચાણ છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે પ્રક્રિયા તો ચાલુ રહેશે, પરંતુ વર્તમાન વૈશ્વિક માહોલને જોતા સરકાર અત્યારે 'ઉતાવળ કરવાના મૂડમાં નથી'. જો વિદેશી રોકાણકારો યુદ્ધના ડરે પીછેહઠ કરે, તો આ સોદો વિલંબમાં પડી શકે છે.
હોર્મુઝની ખાડી અને તેલનો ખેલ
યુદ્ધ હવે તેના ૧૦મા દિવસે પહોંચ્યું છે અને સ્થિતિ વધુ વણસી છે:
•    તેલનો પુરવઠો: હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) માં તેલ ટેન્કરોની અવરજવર મુશ્કેલ બની છે.
•    ક્રૂડમાં ઉછાળો: તેલના ભાવ વધવાથી ભારતમાં ફુગાવો વધવાની અને શેરબજાર વધુ તૂટવાની આશંકા છે.
•    ઉત્પાદન ઘટાડો: કેટલાક દેશોએ તેલનું ઉત્પાદન ઘટાડતા વૈશ્વિક સ્તરે અછત સર્જાઈ છે.
ડિવિડન્ડથી મળી રહી છે રાહત
જોકે, એક પોઝિટિવ પાસું એ છે કે સરકારી કંપનીઓ (CPSE) દ્વારા મળતા ડિવિડન્ડમાં સરકારને સારી આવક થઈ છે. અત્યાર સુધીમાં સરકારને ડિવિડન્ડ દ્વારા ₹૭૦,૫૭૭ કરોડ મળી ચૂક્યા છે, જે વિનિવેશમાં થઈ રહેલા સંભવિત નુકસાન સામે સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડી રહ્યું છે.
"જો બજાર સ્થિર રહેશે તો જ અમે આગળ વધીશું. મુસાફરોની સુરક્ષાની જેમ જ અમે સરકારી મિલકતોના યોગ્ય ભાવની સુરક્ષા માટે કટિબદ્ધ છીએ." — નાણા મંત્રાલયના સૂત્રો