રાજકોટ: ભારતીય રસોડામાં બટાકાને 'શાકભાજીનો રાજા' માનવામાં આવે છે, પરંતુ આ રાજા ક્યારેક તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે 'વિલન' પણ બની શકે છે. ઘણીવાર બટાકા પર લીલા રંગના ડાઘ જોવા મળે છે અથવા આખો બટાકો લીલો દેખાય છે. મોટાભાગની ગૃહિણીઓ બગાડ ટાળવા માટે માત્ર લીલો ભાગ કાપીને બાકીના બટાકાનો રસોઈમાં ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ ડૉક્ટરો આ પદ્ધતિને અત્યંત જોખમી ગણાવે છે.
શું છે આ લીલાશ પાછળનું વિજ્ઞાન?
જ્યારે બટાકા સીધા સૂર્યપ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તેમાં ક્લોરોફિલ (હરિતદ્રવ્ય) બનવા લાગે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન બટાકામાં 'સોલેનાઇન' (Solanine) નામનું એક કુદરતી પણ અત્યંત ખતરનાક ન્યુરોટોક્સિન પેદા થાય છે. આ એક પ્રકારનું ઝેર છે જે છોડ પોતાની રક્ષા માટે કુદરતી રીતે બનાવે છે, પરંતુ માનવ શરીર માટે તે હાનિકારક છે.
શરીર પર કેવી થાય છે અસર?
ડૉક્ટરોના જણાવ્યા મુજબ, સોલેનાઇનનું સેવન કરવાથી નીચે મુજબની ગંભીર સમસ્યાઓ થઈ શકે છે:
•    ચેતાતંત્ર પર હુમલો: આ ઝેર સીધું આપણી નસ અને ચેતાઓને નુકસાન પહોંચાડે છે.
•    હૃદય અને યકૃત: સોલેનાઇન હૃદયના ધબકારા અને લિવરના કાર્યને ખોરવી શકે છે.
•    તાત્કાલિક લક્ષણો: જો વધુ પ્રમાણમાં લીલા બટાકા ખાઈ લેવામાં આવે, તો ઉલટી, ઝાડા, માથાનો દુખાવો અથવા ચક્કર આવવા જેવી સમસ્યાઓ તરત જ દેખાય છે.
ડોક્ટરની સલાહ: ક્યારે ફેંકી દેવા?
નિષ્ણાતોના મતે, જો બટાકાનો માત્ર એક નાનો ખૂણો લીલો હોય, તો તેને ઊંડેથી કાપીને બાકીનો ભાગ વાપરી શકાય છે. પરંતુ જો:
૧. બટાકાનો ૨૦% થી વધુ ભાગ લીલો દેખાતો હોય.
૨. બટાકામાંથી અંકુર (ફણગા) ફૂટવા લાગ્યા હોય.
૩. બટાકા સ્વાદમાં કડવા લાગતા હોય.
તો તેવા બટાકાને થોડા પણ વાપરવાને બદલે સંપૂર્ણપણે ફેંકી દેવા જ હિતાવહ છે. ખાસ કરીને બહાર મળતા ફાસ્ટ ફૂડમાં આવા બટાકાનો ઉપયોગ થવાની શક્યતા વધુ હોય છે, તેથી ત્યાં પણ સાવચેત રહેવું જોઈએ.
"લીલા બટાકા ખાવા એ ધીમા ઝેર સમાન છે. રસોડામાં થોડા પૈસા બચાવવાની લાલચમાં તમારા પરિવારના સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડાં ન કરો." — આરોગ્ય નિષ્ણાત