પિથોરાગઢ: ઉત્તરાખંડના પિથોરાગઢ જિલ્લામાં, બરફથી ઢંકાયેલા ઊંચા શિખરોની વચ્ચે 'કાલાપાણી' નામનું એક એવું સ્થાન આવેલું છે, જે માત્ર ભૂરાજકીય દૃષ્ટિએ જ નહીં પરંતુ ધાર્મિક રીતે પણ અનન્ય મહત્વ ધરાવે છે. અહીં સ્થિત પ્રાચીન કાલી મંદિર ભક્તો માટે આસ્થાનું કેન્દ્ર છે, જ્યાંથી નીકળતો એક નાનકડો જળપ્રવાહ આગળ જતાં વિશાળ 'કાલી નદી'નું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
કાલી નદીનું ઉદ્ગમ અને ધાર્મિક માન્યતા
કાલાપાણીમાં દેવી કાલીનું આ મંદિર અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. સ્થાનિક લોકોની માન્યતા મુજબ, મંદિરના સંકુલમાંથી વહેતું પાણી દેવીના આશીર્વાદ સમાન છે. આ પવિત્ર જળ જ ભારત અને નેપાળ વચ્ચે કુદરતી સરહદ બનાવતી કાલી નદીનું ઉદ્ગમ સ્થાન છે. આદિ કૈલાશ અને ઓમ પર્વતની કઠિન યાત્રાએ નીકળતા શ્રદ્ધાળુઓ અહીં રોકાઈને માતા કાલીના આશીર્વાદ લેવાનું ક્યારેય ભૂલતા નથી.
ઋષિ વેદ વ્યાસની તપોભૂમિ અને પાંડવ કથા
આ મંદિરની આસપાસના વિસ્તારમાં ઈતિહાસ અને પુરાણોના અનેક રહસ્યો છુપાયેલા છે:
•    વ્યાસ ગુફા: મંદિરની નજીક જ એક ગુફા આવેલી છે, જ્યાં મહાન ઋષિ વેદ વ્યાસે કઠોર તપસ્યા કરી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
•    પાંડવોનો વનવાસ: લોકવાયકા મુજબ, પાંડવોએ તેમના વનવાસ દરમિયાન અહીં સમય વિતાવ્યો હતો. 'ભીમ શિલા' અને 'યુધિષ્ઠિર માર્ગ' જેવા સ્થળો આજે પણ તે કાળની સાક્ષી પૂરે છે.
ભોટિયા સમુદાયના રક્ષક દેવતા
આ વિસ્તારમાં વસતા ભોટિયા સમુદાય માટે માતા કાલી તેમના સર્વોચ્ચ રક્ષક છે. તેઓ માને છે કે માતા આ આખી ખીણની રક્ષા કરે છે અને દુર્ગમ પહાડોમાં મુસાફરી કરતા યાત્રાળુઓને સુરક્ષિત રાખે છે. અહીંની ઠંડી હવા અને હિમાલયની શાંતિ ભક્તોને એક અલગ જ દુનિયામાં લઈ જાય છે.
કેવી રીતે પહોંચવું?
કાલાપાણી પહોંચવું બિલકુલ સરળ નથી. યાત્રાળુઓએ ધારચુલાથી અત્યંત જોખમી અને સાંકડા પર્વતીય માર્ગો પરથી પસાર થવું પડે છે. જોકે, જે શ્રદ્ધાળુઓ અહીં પહોંચે છે, તેમના માટે હિમાલયના આ રહસ્યમય અને દિવ્ય દર્શન જીવનભરનું સંભારણું બની જાય છે.