નવી દિલ્‍હી તા.૧૧: સરકાર ૨૦૨૯ની લોકસભા ચૂંટણીમાં સંસદ અને રાજ્‍ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે ૩૩% અનામત લાગુ કરવા માટે ગંભીર છે. એક મીડિયા રિપોર્ટ અનુસાર, કેન્‍દ્ર સરકાર ઇચ્‍છે છે કે આગામી લોકસભા ચૂંટણીમાં મહિલાઓને ૩૩% અનામતનો લાભ મળે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે સરકાર સાથી પક્ષો અને વિપક્ષો સાથે ચર્ચા કર્યા પછી જ આ મુદ્દા પર આગળ વધશે. દરમિયાન, ADR અને નેશનલ ઇલેક્‍શન વોચના અહેવાલો અનુસાર, દેશભરમાં કુલ ૪,૬૬૬ સાંસદો અને ધારાસભ્‍યોમાંથી ફક્‍ત ૪૬૪, એટલે કે ૧૦% મહિલાઓ છે.

હકીકતમાં, સંસદ અને રાજ્‍ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે ૩૩% અનામત આપવા માટે ૨૦૨૩ માં નારી શક્‍તિ વંદન કાયદો ઘડવામાં આવ્‍યો હતો. એવું અહેવાલ છે કે સીમાંકનના અભાવે આ કાયદો હજુ સુધી લાગુ કરવામાં આવ્‍યો નથી. જો કે, સરકાર હવે નારી શક્‍તિ વંદન કાયદામાં સુધારો કરવાનું વિચારી રહી છે જેથી સીમાંકનમાં વિલંબ થાય તો પણ ૨૦૨૯ની ચૂંટણીમાં મહિલાઓને આ કાયદા હેઠળ અનામતનો લાભ મળી શકે. આ પગલાનો ઉદ્દેશ્‍ય ૨૦૨૯ સુધીમાં સંસદ અને રાજ્‍ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે ૩૩% અનામત લાગુ કરવાનો છે.

મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, મહિલા અનામતને સીમાંકન પ્રક્રિયાથી અલગ કરવા માટે મહિલા અનામત કાયદામાં સુધારો કરવા માટે સરકારમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે. વધુમાં, સીમાંકનમાં વિલંબની સ્‍થિતિમાં પણ આ લાભ લંબાવવાની શક્‍યતા શોધવામાં આવી રહી છે. એવો અંદાજ છે કે વસ્‍તી ગણતરી પ્રક્રિયા ૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ સુધીમાં પૂર્ણ થશે, અને ત્‍યારબાદ પરિણામો પ્રકાશિત કરવામાં આવશે. આ પછી, એક સીમાંકન પંચની રચના કરવામાં આવશે, જે સીમાંકન લાગુ કરવામાં ઓછામાં ઓછા ૨૩ વર્ષ લાગી શકે છે, કારણ કે આ વસ્‍તી ગણતરી સામાન્‍ય ૩૪ વર્ષથી વિપરીત ડિજિટલ રીતે રેકોર્ડ કરવામાં આવી રહી છે.

નારી શક્‍તિ વંદન કાયદો, ૨૦૨૩, સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૩ માં પસાર થયેલ મહિલા અનામત બિલ, મહિલાઓના રાજકીય પ્રતિનિધિત્‍વને વધારવામાં મહત્‍વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ અંતર્ગત, લોકસભા, રાજ્‍ય વિધાનસભાઓ અને દિલ્‍હી વિધાનસભામાં મહિલાઓ માટે ૩૩% અનામતની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. વસ્‍તી ગણતરી અને સીમાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી જ આનો અમલ કરવામાં આવશે.

એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્‍સ (ADR) અને નેશનલ ઇલેક્‍શન વોચના અહેવાલ મુજબ, દેશભરના કુલ ૪,૬૬૬ સાંસદો અને ધારાસભ્‍યોમાંથી, ફક્‍ત ૪૬૪, એટલે કે ૧૦%, મહિલાઓ છે. કેન્‍દ્ર સરકાર સંસદ અને વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે ૩૩% અનામત લાગુ કરવા માટે ખૂબ જ ગંભીર છે. ૨૦૨૯ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા તેની જાહેરાત થવાની સંભાવના છે.

કેન્‍દ્ર સરકાર સંસદ અને રાજ્‍ય વિધાનસભાઓમાં મહિલાઓ માટે ૩૩% અનામત આપવા માટે એક નવી પહેલ તૈયાર કરી રહી છે. મહિલા અનામતનો લાંબા સમયથી ચર્ચાસ્‍પદ મુદ્દો હવે ૨૦૨૯ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા તેના લાભોને અમલમાં મૂકવાનો માર્ગ શોધી રહી છે. આમાં કાયદામાં સુધારો શામેલ હોઈ શકે છે.

૨૦૨૩ માં સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલ નારી શક્‍તિ વંદન કાયદામાં મહિલાઓ માટે ૩૩% અનામતની જોગવાઈ હતી. જો કે, આ કાયદામાં એવી જોગવાઈ હતી કે આગામી વસ્‍તી ગણતરી પૂર્ણ થયા પછી અને ત્‍યારબાદ નવી સીમાંકન પ્રક્રિયાના અમલીકરણ પછી જ અનામતનો અમલ કરવામાં આવશે. વસ્‍તી ગણતરી અને સીમાંકન બંને પ્રક્રિયાઓમાં ઘણો સમય લાગી શકે છે, તેથી એવી આશંકા હતી કે મહિલાઓને અનામતનો ખરેખર લાભ મેળવવામાં વર્ષો લાગી શકે છે.

સૂત્રો દર્શાવે છે કે આ મુદ્દા પર વિપક્ષી પક્ષો સાથે પણ અનૌપચારિક વાતચીત શરૂ થઈ ગઈ છે. સરકાર મહિલા અનામતના વહેલા અમલીકરણ માટે સંસદમાં જરૂરી સમર્થન મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. રાજકીય વર્તુળોમાં એવી પણ ચર્ચા છે કે જો આ મુદ્દા પર વ્‍યાપક સર્વસંમતિ બને તો વર્તમાન સંસદ સત્રમાં બંધારણ સુધારો બિલ રજૂ કરવાની શક્‍યતા નકારી શકાય નહીં.