નવી દિલ્હી. દર વર્ષે, ઓક્ટોબર અને ડિસેમ્બર વચ્ચે, પરાળી બાળવાથી દિલ્હી-એનસીઆરમાં વાયુ પ્રદૂષણ ખતરનાક સ્તરે પહોંચે છે. આ સમય દરમિયાન, ખાસ કરીને વૃદ્ધો અને નાના બાળકોને શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ પડે છે, અને અસ્થમા જેવા રોગોનું જોખમ વધે છે. 

   આ મોટી સમસ્યાના ઉકેલ માટે, દિલ્હી યુનિવર્સિટીની રામજસ કોલેજના વિદ્યાર્થીઓએ એક અનોખી પહેલ શરૂ કરી છે. "પ્રોજેક્ટ વરક" હેઠળ, કોલેજની સામાજિક ઉદ્યોગસાહસિકતા સોસાયટી, એનાક્ટસના 15 વિદ્યાર્થીઓ ખેતરોમાં બાળવામાં આવતા પરાળમાંથી પર્યાવરણને અનુકૂળ પ્લેટો અને અન્ય ઉત્પાદનો બનાવી રહ્યા છે

    આ પ્રોજેક્ટની અનોખી વિશેષતા એ છે કે આ પ્લેટોમાં શાકભાજીના બીજ પણ હોય છે. પ્લેટોની અંદર ટામેટા અને સરસવના બીજ મૂકવામાં આવે છે. જ્યારે લોકો ખાધા પછી આ પ્લેટોને દાટી દે છે, ત્યારે તે બાયોડિગ્રેડ થાય છે અને માટીમાં ભળી જાય છે, અને સમય જતાં, તેમાંથી છોડ ઉગવા લાગે છે.

  આ પહેલ માત્ર પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને હરિયાળી જીવનશૈલીને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. વિદ્યાર્થીઓ 2022 થી આ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યા છે.

બીજા વર્ષના વિદ્યાર્થી કનિષ્ક યાદવે સમજાવ્યું કે 'પ્રોજેક્ટ વરક'નો ઉદ્દેશ્ય કૃષિ કચરાને બાળવાની સમસ્યા ઘટાડવાનો અને તેને ઉપયોગી ઉત્પાદનોમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે

આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, પ્લેટો, ઇંડા ટ્રે અને બીજ સાથે હાથથી બનાવેલા કાગળ જેવા ઉત્પાદનો ડાંગરના ભૂસામાંથી બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ બધા ઉત્પાદનોની ખાસ વિશેષતા એ છે કે તે સંપૂર્ણપણે બાયોડિગ્રેડેબલ છે અને ઉપયોગ પછી જમીનમાં કુદરતી રીતે ઓગળી જાય છે.

આ પ્રોજેક્ટમાં સામેલ વિદ્યાર્થીઓ પહેલા ખેડૂતો પાસેથી પરાળ એકત્ર કરે છે. પછી તેઓ તેને ચોક્કસ આકારમાં કચડી નાખે છે. એકવાર આ સામગ્રી તૈયાર થઈ જાય, પછી પ્લેટ બનાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. આ કામ માટે સ્થાનિક મજૂરોને પણ કામે રાખવામાં આવે છે, તેમને કલાકદીઠ પગાર આપવામાં આવે છે. આ માત્ર પરાળનો યોગ્ય ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરતું નથી પરંતુ લોકો માટે રોજગારીની તકો પણ ઉભી કરે છે

બીજા વર્ષના વિદ્યાર્થી અશ્મીતે સમજાવ્યું કે તેઓ હરિયાણા અને પંજાબમાં ખેડૂતો, ગામના વડાઓ અને ગ્રામ પંચાયતો પાસેથી સીધા પરાળ ખરીદે છે. આ પરાળ પછી ઉત્પાદન સ્થળ પર લાવવામાં આવે છે, જ્યાં તેનો ઉપયોગ પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉત્પાદનો બનાવવા માટે થાય છે. આ પહેલ ખેડૂતોને આવકનો બીજો સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે અને પરાળ બાળવાની સમસ્યા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

વિદ્યાર્થીઓ કહે છે કે 'પ્રોજેક્ટ વરક' ફક્ત પર્યાવરણીય સંરક્ષણ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમુદાય વિકાસ અને આજીવિકા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવાનો પણ હેતુ ધરાવે છે. સ્થાનિક લોકોને ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં સામેલ કરીને, તેઓ તેમને કૌશલ્ય વિકાસ અને આવકની તકો પૂરી પાડી રહ્યા છે. દર મહિને બે હજારથી વધુ પ્લેટનું ઉત્પાદન થાય છે. વિદ્યાર્થીઓ સામાન્ય રીતે ગુરુદ્વારામાં લંગર, ભંડારા અને કોર્પોરેટ કાર્યક્રમોમાં આ પ્લેટો સપ્લાય કરે છે.

વિદ્યાર્થીઓને આશા છે કે જો આવી પહેલોને મોટા પાયે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે તો પરાળી બાળવાની સમસ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે. વધુમાં, આ મોડેલ પર્યાવરણીય સંરક્ષણ, કચરા વ્યવસ્થાપન અને ટકાઉ વિકાસ માટે એક સકારાત્મક ઉદાહરણ તરીકે પણ સેવા આપી શકે છે.