હૈદરાબાદ તા.૧૨: ડિજિટલાઇઝેશનના આ યુગમાં, ચાની દુકાનોથી લઈને મોટા મોલ સુધી, આપણે ભલે દરેક જગ્‍યાએ UPIેનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છીએ, પણ રોકડનું મહત્‍વ હજુ પણ ઓછું નથી થયું. ઘણીવાર, જ્‍યારે આપણે ૫૦૦ રૂપિયાની નોટ લઈને બજારમાં જઈએ છીએ, ત્‍યારે ઓટો-રિક્ષાનું ભાડું ચૂકવવા અથવા નાની ખરીદી કરવામાં સૌથી મોટી અવરોધ પૈસાનો અભાવ હોય છે. દુકાનદારો ઘણીવાર મારી પાસે છૂટ્ટા નથી એમ કહીને તેને અવગણે છે. પરંતુ હવે, સામાન્‍ય માણસ માટે આ મોટી સમસ્‍યાનો ઉકેલ આવવાનો છે. કેન્‍દ્ર સરકાર અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક એક એવી યોજના પર કામ કરી રહી છે જે તમારા નજીકના ખ્‍વ્‍પ્‍ માંથી ૧૦, ૨૦ અને ૫૦ રૂપિયાની નોટો ઉપાડવાનું સરળ બનાવશે.

ગયા મંગળવારે સંસદ સત્ર દરમિયાન કેન્‍દ્ર સરકારે આ મુદ્દા પર મહત્‍વપૂર્ણ માહિતી શેર કરી હતી. એક પ્રશ્નના જવાબમાં, નાણાં રાજ્‍યમંત્રી પંકજ ચૌધરીએ સ્‍પષ્ટતા કરી કે, દેશમાં નાના મૂલ્‍યની નોટોની કોઈ અછત નથી. તેમણે સમજાવ્‍યું કે, સમસ્‍યા નોટોના છાપકામમાં નથી, પરંતુ હાલના ATM મશીનોના તકનીકી માળખામાં છે. હાલમાં દેશભરમાં સ્‍થાપિત ATM મુખ્‍યત્‍વે ૫૦૦, ૨૦૦ અને ૧૦૦ રૂપિયાની નોટો વહેંચવા માટે બનાવવામાં આવ્‍યા છે. આ મશીનોમાં રહેલા કેશ કેસેટ (નોટો ધરાવતા બોક્‍સ) નાની નોટો માટે યોગ્‍ય નથી.

સરકારે આ સમસ્‍યાનો ઉકેલ લાવવા માટે એક પાયલોટ પ્રોજેક્‍ટ શરૂ કર્યો છે. ખાસ ડિઝાઇન કરાયેલા નાના મૂલ્‍યના ડિસ્‍પેન્‍સર્સનું પરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ મશીનો ૧૦, ૨૦ અને ૫૦ રૂપિયાની નોટો વહેંચવા સક્ષમ હશે. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્‍ય એ સુનિﾍતિ કરવાનો છે કે ગ્રાહકોને બેંક શાખાઓની મુલાકાત ન લેવી પડે અને જરૂર પડ્‍યે એટીએમમાંથી નાની રોકડ ઉપાડી શકે.

સરકાર દ્વારા શેર કરાયેલા ડેટા અનુસાર, આરબીઆઈએ ચાલુ નાણાંકીય વર્ષ (૨૬ ફેબ્રુઆરી સુધીમાં) દરમિયાન બજારમાં મોટી માત્રામાં નાના મૂલ્‍યના નોટો રજૂ કરી છે. આમાં ૪૩૯.૪ કરોડ રૂા.૧૦ની નોટો, ૧૯૩.૭ કરોડ રૂા.૨૦ની નોટો અને ૧૩૦.૩ કરોડ રૂા.૫૦ની નોટોનો પુરવઠો શામેલ છે. સરકારનો તર્ક છે કે ડિજિટલ વ્‍યવહારોમાં વધારો થવા છતાં, નાની નોટોની માંગ યથાવત છે, જે સિક્કા અને નોટો દ્વારા પૂરી થાય છે.

RBI સમયાંતરે બજારની માંગની સમીક્ષા કરે છે. નિષ્‍ણાતો માને છે કે ATMમાંથી નાની નોટો આવવાથી સામાન્‍ય લોકોને રાહત તો મળશે જ, પરંતુ નાના વેપારીઓ અને દૈનિક વેતન મજૂરો માટે પણ વ્‍યવહારો ખૂબ સરળ બનશે. આ નવા ટેકનોલોજીકલ અપગ્રેડ સાથે, ભાઈ, મારી પાસે છૂટ્ટા પૈસા નથી નું બહાનું ભૂતકાળ બની શકે છે.