વોશિંગ્ટન : પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધે સમગ્ર વિશ્વને ઉર્જા કટોકટીમાં ધકેલી દીધું છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે ત્યારે અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક વિવાદાસ્પદ અને બેધડક નિવેદન આપ્યું છે. સોશિયલ મીડિયા સાઇટ 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર એક પોસ્ટ દ્વારા ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે, અમેરિકા વિશ્વનો સૌથી મોટો તેલ ઉત્પાદક દેશ હોવાથી વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ વધવા તે અમેરિકા માટે આર્થિક રીતે ફાયદાકારક છે.
ઈરાનને રોકવું એ જ મુખ્ય લક્ષ્ય
ટ્રમ્પે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે તેમનું ધ્યાન અત્યારે તેલના ભાવ પર નહીં, પરંતુ ઈરાન જેવા 'દુષ્ટ સામ્રાજ્ય'ને પરમાણુ શસ્ત્રો પ્રાપ્ત કરતા અટકાવવા પર છે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે જો ઈરાન પરમાણુ શક્તિ બની જશે તો તે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વ અને વિશ્વનો નાશ કરી શકે છે. આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે યુએસ નેવીએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં ફસાયેલા તેલના જહાજોને સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં અસમર્થતા દર્શાવી છે. ભારત અને ચીન જેવા દેશો માટે આ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક છે કારણ કે તેમનો મોટો તેલ પુરવઠો આ જ માર્ગેથી આવે છે.
વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાને 'સપ્લાય શોક'નો ખતરો
ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) ના મતે, આ યુદ્ધ ઈતિહાસનો સૌથી મોટો પુરવઠો આંચકો (Supply Shock) આપી શકે છે. ગલ્ફ દેશોએ સામૂહિક રીતે દૈનિક ૧૦ મિલિયન બેરલ ઉત્પાદન ઘટાડ્યું છે, જે વૈશ્વિક માંગના ૧૦ ટકા જેટલું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી દર વર્ષે ૨૦ મિલિયન બેરલ તેલ પસાર થાય છે, પરંતુ હાલના તણાવને કારણે આ પ્રવાહમાં ૯૦ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. આ કટોકટી માત્ર ઈંધણ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની ગંભીર અસરો હવે ખેતી અને ખોરાક પર પણ દેખાઈ રહી છે.
બળતણ બાદ હવે અનાજનું સંકટ?
નિષ્ણાતો માને છે કે જો આ સંઘર્ષ લાંબો ચાલશે તો વિશ્વમાં ભયાનક ખાદ્ય કટોકટી સર્જાઈ શકે છે. મધ્ય પૂર્વ ક્ષેત્ર વિશ્વના ૨૫ થી ૩૫ ટકા ખાતર અને તેના કાચા માલનો નિકાસકાર છે. ઈરાન પોતે યુરિયાનો મોટો ઉત્પાદક છે. શિપિંગ માર્ગો બંધ થવાને કારણે ખાતરના ભાવમાં ધરખમ વધારો થશે, જેનાથી ખેતીનો ખર્ચ વધશે અને અંતે અનાજ મોંઘું થશે. જો આમ થશે તો વિશ્વની એક મોટી વસ્તીને ભૂખમરાનો સામનો કરવો પડી શકે છે.