મુંબઈ/નવી દિલ્હી: ૧૩ માર્ચ, ૨૦૨૬ : વૈશ્વિક બજારમાં સોનાના ભાવમાં ઉથલપાથલ વચ્ચે ભારતીય સોનાના બજારમાં એક ચોંકાવનારો ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. ભારતમાં સોના પર અપાતું ડિસ્કાઉન્ટ (વળતર) ઘટીને લગભગ એક દાયકાની એટલે કે ૯ વર્ષની સૌથી નીચલી સપાટીએ પહોંચી ગયું છે. આ સપ્તાહે ડિસ્કાઉન્ટનો આંકડો પ્રતિ ઔંસ ૮૩ ડોલર સુધી પહોંચ્યો છે, જે જુલાઈ ૨૦૧૬ પછીની સૌથી ઊંચી સપાટી છે.
આયાત ડ્યૂટીની ચોરી અને બજારની સ્થિતિ
મુંબઈ સ્થિત બુલિયન ડીલરોએ જણાવ્યું છે કે બજારમાં ડિસ્કાઉન્ટ વધવા પાછળનું એક મુખ્ય કારણ આયાતની ગેરરીતિઓ છે. કેટલાક આયાતકારો સોનાને 'પ્લેટિનમ જડિત જ્વેલરી' તરીકે જાહેર કરીને કસ્ટમ્સમાંથી ક્લિયર કરાવી રહ્યા છે, જેમાં હકીકતમાં ૯૦% થી વધુ સોનું હોય છે. નોંધનીય છે કે સોનાની આયાત પર ૬% આયાત ડ્યૂટી લાગે છે, જ્યારે પ્લેટિનમ જડિત જ્વેલરી ડ્યૂટી-ફ્રી આયાત કરી શકાય છે. આ ડ્યૂટી-ફ્રી સોનાને કારણે વેપારીઓ તેને મોટા ડિસ્કાઉન્ટ પર વેચી રહ્યા છે, જેનાથી બજારના સત્તાવાર ભાવ પર માઠી અસર પડી રહી છે.
ગયા અઠવાડિયે પ્રતિ ઔંસ ૨૮ ડોલર સુધીનું ડિસ્કાઉન્ટ હતું, જે આ સપ્તાહે વધીને ૮૩ ડોલર (૬% આયાત ડ્યૂટી અને ૩% સેલ્સ લેવી સહિત) પર પહોંચ્યું છે.
રિટેલ માંગમાં ઘટાડો
સોનાની આયાત કરતી ખાનગી બેંકના જણાવ્યા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ પૂરું થવા આવ્યું હોવાથી જ્વેલર્સ અત્યારે હિસાબ-કિતાબ પૂરો કરવામાં વ્યસ્ત છે. સાથે જ રિટેલ ગ્રાહકોની માંગ અત્યંત નબળી હોવાથી જ્વેલર્સ નવી ખરીદી કરવાનું ટાળી રહ્યા છે.
ચીનમાં ઉલટી ગંગા: માંગમાં તોતિંગ ઉછાળો
ભારતથી વિપરીત, દુનિયાના સૌથી મોટા વપરાશકાર એવા ચીનમાં સોનાની ભારે માંગ જોવા મળી રહી છે. મધ્ય-પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ)માં વધતા તણાવને કારણે ચીનના રોકાણકારો સોનાને સુરક્ષિત રોકાણ (Safe Haven) માની રહ્યા છે. ચીનમાં સોનું વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક ભાવ કરતાં ૨૦ થી ૩૦ ડોલર પ્રીમિયમ પર વેચાઈ રહ્યું છે, જે ગયા અઠવાડિયે ૧૩ થી ૧૫ ડોલર હતું. ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકે પણ સતત ૧૬મા મહિને સોનાની ખરીદી ચાલુ રાખી છે.
એશિયાના અન્ય દેશોની સ્થિતિ
 * હોંગકોંગ: અહીં સોનું સરેરાશ ૩ ડોલર પ્રીમિયમ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે.
 * જાપાન: સોનાના ભાવમાં ૧ ડોલર જેટલું સામાન્ય પ્રીમિયમ જોવા મળ્યું છે.
 * સિંગાપોર: અહીં પ્રીમિયમ ૦.૫૦ થી ૨ ડોલરની વચ્ચે રહ્યું છે, જે ગયા સપ્તાહના ૨.૨૫ ડોલર કરતા થોડું ઓછું છે.
નિષ્ણાતોના મતે, જ્યાં સુધી ભારતમાં રિટેલ માંગમાં સુધારો નહીં આવે અને આયાત ડ્યૂટીને લગતા પ્રશ્નો ઉકેલાશે નહીં, ત્યાં સુધી સ્થાનિક બજારમાં સોનાના ભાવમાં દબાણ ચાલુ રહી શકે છે.
વિગતે માહિતી: ($૧ = ૯૨.૩૯ ભારતીય રૂપિયા)