રાજકોટ, તા. ૧૩: મધ્ય-પૂર્વમાં અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલો સશસ્ત્ર સંઘર્ષ હવે માત્ર સરહદો પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, તેની સીધી અસર આપણા ખિસ્સા પર પડી રહી છે. વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ઉથલપાથલ મચતા ભારત જેવા દેશો માટે ચિંતા વધી છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ ૮૮% ક્રૂડ ઓઈલ વિદેશથી આયાત કરે છે, અને તેનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) જેવા સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગો પરથી પસાર થાય છે. જ્યારે પણ આ વિસ્તારમાં યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાય છે, ત્યારે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાય છે અને તેલના ભાવ આસમાને પહોંચે છે.
ક્રૂડ ઓઈલમાંથી પેટ્રોલ-ડીઝલ કેવી રીતે બને છે?
તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે જમીન કે સમુદ્રમાંથી નીકળતું કાચું તેલ (Crude Oil) સીધું વાપરી શકાતું નથી. તેને રિફાઇનરીમાં મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં 'ફ્રેક્શનલ ડિસ્ટિલેશન' (વિભાજક નિસ્યંદન) નામની પ્રક્રિયા થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં તેલને ઊંચા તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે અને તેના ઉકળતા બિંદુ (Boiling Point) મુજબ અલગ-અલગ પદાર્થો મેળવવામાં આવે છે:
•    પેટ્રોલ અને ગેસ: જે સૌથી વહેલા વરાળ બનીને અલગ થાય છે.
•    કેરોસીન અને જેટ ઓઈલ: મધ્યમ તાપમાને ઉડ્ડયન બળતણ અને કેરોસીન મળે છે.
•    ડીઝલ: ભારે વાહનો માટેનું બળતણ થોડા વધુ ઊંચા તાપમાને અલગ પડે છે.
•    ડામર અને લુબ્રિકન્ટ્સ: પ્રક્રિયાના અંતે જે ઘટ્ટ પદાર્થ બચે છે તે રસ્તા બનાવવાના ડામર અને ગ્રીસ તરીકે વપરાય છે.
ભારત પર કેવી પડશે અસર?
ભારત માટે આ કટોકટી બેવડો ફટકો છે. એક તરફ કાચા તેલના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વધી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ દરિયાઈ જોખમોને કારણે ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને વીમા પ્રીમિયમમાં પણ વધારો થયો છે. આનાથી માત્ર પેટ્રોલ કે ડીઝલ જ નહીં, પણ રસોઈ ગેસ (LPG) અને વિમાનના ઈંધણ (ATF) ના ભાવ પણ વધવા લાગ્યા છે. જો આ યુદ્ધ લાંબું ખેંચાય તો પરિવહન ખર્ચ વધવાને કારણે શાકભાજી અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પણ મોંઘી થઈ શકે છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્રના નિષ્ણાતો માને છે કે જ્યાં સુધી મધ્ય-પૂર્વમાં શાંતિ નહીં સ્થપાય, ત્યાં સુધી તેલના બજારમાં આ અસ્થિરતા યથાવત રહેશે. ભારત અત્યારે રશિયા અને અન્ય દેશો પાસેથી તેલ ખરીદીને આ કટોકટીને ખાળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, પરંતુ પડકાર ઘણો મોટો છે.