મુંબઈ: ભારતના ડિજિટલ અર્થતંત્રમાં મહારાષ્ટ્ર એક મજબૂત આધારસ્તંભ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. મુંબઈના બીકેસી (BKC) ખાતે આયોજિત ૭મી CII ડેટા સેન્ટર બ્લુપ્રિન્ટ સમિટ ૨૦૨૬માં નિષ્ણાતોએ જાહેર કર્યું કે, ભારતની કુલ ડેટા સેન્ટર ક્ષમતામાં એકલું મહારાષ્ટ્ર ૬૬ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. મુખ્યમંત્રીના મુખ્ય સલાહકાર કૌસ્તુભ ધવસેએ જણાવ્યું હતું કે, રાજ્ય હવે માત્ર ભારતનું જ નહીં, પણ વિશ્વના ટોચના ડેટા સેન્ટર હબમાંનું એક બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ અને કુદરતી સંસાધનોનો લાભ
મહારાષ્ટ્રની આ સફળતા પાછળ તેની વ્યૂહાત્મક ભૌગોલિક સ્થિતિ મુખ્ય કારણ છે. મુંબઈમાં સબસી (દરિયાઈ) કેબલ લેન્ડિંગની સુવિધા અને રાજ્યનું મજબૂત પાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેટા સેન્ટર્સ માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થયું છે. નવી મુંબઈ, પુણે, થાણે ઉપરાંત હવે નાગપુર, નાસિક અને છત્રપતિ સંભાજી નગર પણ આ યાદીમાં જોડાઈ રહ્યા છે. રાજ્યમાં વીજળીનો ખર્ચ પ્રતિ યુનિટ ₹૪ થી ₹૭ ની વચ્ચે હોવાથી તે કંપનીઓ માટે અત્યંત આકર્ષક છે.
૨૦૩૦ સુધીમાં ₹૫ લાખ કરોડનું રોકાણ
ઉદ્યોગ વિકાસ કમિશનર ડૉ. દીપેન્દ્ર સિંહ કુશવાહે માહિતી આપી હતી કે, રાજ્યમાં હાલમાં ૧ ગીગાવોટ ક્ષમતા છે, જેને આગામી પાંચથી સાત વર્ષમાં ૧૦ ગણી વધારવાની યોજના છે. આ ક્ષેત્રમાં આશરે ₹૫ લાખ કરોડના રોકાણ માટે સમજૂતી કરારો (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. સરકારનું લક્ષ્ય ૨૦૩૦ સુધીમાં ઉત્પાદન અને ટ્રાન્સમિશન ક્ષમતા બમણી કરવાનું છે, જેમાં ૫૦ ટકા હિસ્સો નવીનીકરણીય (Green Energy) સ્ત્રોતોનો રહેશે.
ભારતની વધતી માંગ અને વૈશ્વિક અસર
CII પશ્ચિમ ક્ષેત્રના ટાસ્કફોર્સના ચેરમેન મનોજ પોલે જણાવ્યું કે, ભારતમાં ડેટા સેન્ટરની માંગમાં વાર્ષિક ૨૫ ટકાની વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, પશ્ચિમ એશિયાના વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવની આ ક્ષેત્ર પર કોઈ નકારાત્મક અસર પડી નથી, કારણ કે મોટાભાગના ટેકનિકલ સાધનો તે માર્ગથી આવતા નથી. ઉલટું, વૈશ્વિક કંપનીઓ હવે તેમના ડેટાના વૈવિધ્યીકરણ માટે ભારત તરફ મીટ માંડી રહી છે.
મહારાષ્ટ્ર જે રીતે વીજળી, પાણી અને અત્યાધુનિક માળખાગત સુવિધાઓ પૂરી પાડી રહ્યું છે, તે જોતા ૨૦૨૯ સુધીમાં રાજ્ય ૪.૮ ગીગાવોટની વિશાળ ક્ષમતા હાંસલ કરી લેશે તેવું નિષ્ણાતોનું માનવું છે.