નવી દિલ્હી: ભારતના તબીબી જગતમાં આજે એક અત્યંત પીડાદાયક છતાં ઐતિહાસિક પ્રકરણની શરૂઆત થઈ છે. ગાઝિયાબાદના ૩૨ વર્ષીય હરીશ રાણા, જેઓ છેલ્લા ૧૩ વર્ષથી 'કાયમી વનસ્પતિ સ્થિતિ' (Permanent Vegetative State) માં જીવી રહ્યા હતા, તેમને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ બાદ નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ (Passive Euthanasia) માટે દિલ્હી એઈમ્સ (AIIMS) ખાતે ખસેડવામાં આવ્યા છે. દેશમાં આ પ્રકારનો આ પહેલો કિસ્સો છે જેમાં ઉચ્ચ અદાલતે તમામ મેડિકલ પાસાઓને તપાસ્યા બાદ જીવન સહાયક પ્રણાલી હટાવવાની મંજૂરી આપી છે.
હરીશ રાણાની કરુણ ગાથા વર્ષ ૨૦૧૩માં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે ચંદીગઢમાં ચોથા માળેથી પડી જવાને કારણે તેમને ગંભીર ઈજાઓ થઈ હતી. ત્યારથી તેઓ કોમામાં છે અને માત્ર મશીનોના સહારે શ્વાસ લઈ રહ્યા છે. તેમના માતા-પિતાએ પોતાના પુત્રને આ અસહ્ય વેદનામાંથી મુક્તિ આપવા માટે લાંબી કાયદાકીય લડત લડી હતી, જેનો અંતે સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વીકાર કર્યો છે.
 
ગુપ્ત રીતે એઈમ્સના પેલિએટિવ કેરમાં કરાયા દાખલ
હરીશ રાણાને ગાઝિયાબાદથી એઈમ્સમાં લાવવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી. કોઈપણ પ્રકારના પ્રચાર કે અસુવિધાને ટાળવા માટે તેમને સાદા વાહનમાં લવાયા હતા.
•    તબીબી પ્રક્રિયા: એઈમ્સના પેલિએટિવ કેર વિભાગમાં હવે ધીમે ધીમે તેમની ફૂડ પાઈપ અને અન્ય જીવન રક્ષક પ્રણાલીઓ દૂર કરવામાં આવશે.
•    પેલિએટિવ કેરનો હેતુ: આ વિભાગનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દર્દીને સાજો કરવાનો નહીં, પરંતુ તેના જીવનના અંતિમ દિવસોમાં તેને શારીરિક પીડામાંથી મુક્તિ આપીને ‘ગૌરવપૂર્ણ મૃત્યુ’ તરફ લઈ જવાનો છે.
•    કટોકટીના આદેશો: એઈમ્સના ડિરેક્ટર સિવાય અન્ય કોઈને પણ આ કેસ અંગે માહિતી આપવાની સત્તા નથી.
 
શું છે ‘નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ’?
સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા મુજબ, જ્યારે કોઈ દર્દીના સાજા થવાની કોઈ જ શક્યતા ન હોય, ત્યારે તબીબોની દેખરેખ હેઠળ તેને આપવામાં આવતો કૃત્રિમ ટેકો (જેમ કે વેન્ટિલેટર કે ફીડિંગ ટ્યુબ) હટાવી લેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે દર્દીનું કુદરતી રીતે મૃત્યુ થાય છે. હરીશ રાણાના કેસમાં પણ મેડિકલ બોર્ડે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમની સ્થિતિમાં સુધારો થવો અશક્ય છે.
૧૩ વર્ષ સુધી પથારીવશ રહીને અંધકારમાં જીવનારા હરીશના માતા-પિતા માટે આ નિર્ણય હૃદયદ્રાવક હોવા છતાં, પોતાના પુત્રને કાયમી પીડામાંથી મુક્તિ મળતી જોઈને તેમણે રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. ભારતીય કાયદાકીય ઈતિહાસમાં આ કેસ આવનારા સમય માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ સાબિત થશે.