નવી દિલ્હી: તાજેતરમાં સર્વોચ્ચ અદાલતે પીરિયડ લીવની અરજી પર કરેલી ટિપ્પણીએ કોર્પોરેટ વર્લ્ડ અને સામાજિક વર્તુળોમાં એક નવી ચર્ચા છેડી દીધી છે. કોર્ટની મુખ્ય ચિંતા એ છે કે જો પીરિયડ લીવ ફરજિયાત કરવામાં આવશે, તો કદાચ કંપનીઓ મહિલાઓને નોકરી પર રાખવામાં ખચકાટ અનુભવશે. આ તર્ક ભારતીય કોર્પોરેટ જગતની તે રૂઢિચુસ્ત માનસિકતાને ઉજાગર કરે છે, જે માને છે કે મહિલાઓની જૈવિક જરૂરિયાતો તેમના કામ પરના પ્રદર્શનમાં બાધક છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું ખરેખર એક દિવસની રજા આપવાથી કોઈ કંપની કંગાળ થઈ શકે છે?

વિશ્વના સ્તર પર નજર દોડાવીએ તો સ્પેન જેવા દેશોએ આ મુદ્દે એક નવી દિશા ચીંધી છે. સ્પેન યુરોપનો પ્રથમ દેશ બન્યો છે જ્યાં પીરિયડ લીવને કાનૂની માન્યતા આપવામાં આવી છે. ખાસ વાત એ છે કે અહીં રજાનો આર્થિક બોજ કંપની પર નહીં, પરંતુ સરકારની સોશિયલ સિક્યુરિટી સિસ્ટમ ઉઠાવે છે. આ મોડેલ સાબિત કરે છે કે જો યોગ્ય નીતિ અને સરકારી સહયોગ હોય, તો સ્ત્રીઓના સ્વાસ્થ્ય અને કોર્પોરેટ ઉત્પાદકતા વચ્ચે કોઈ વિરોધાભાસ હોતો નથી. ઈન્ડોનેશિયા અને ફિલિપાઈન્સ જેવા દેશોમાં પણ આ સુવિધા ઘણા વર્ષોથી સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે.

ભારતમાં ઝોમેટો અને સ્વિગી જેવી અગ્રણી કંપનીઓએ પહેલ કરીને સાબિત કર્યું છે કે પીરિયડ લીવ આપવાથી મહિલા વર્કફોર્સ ઘટતી નથી, પરંતુ તેમની કાર્યક્ષમતામાં વધારો થાય છે. રિસર્ચ દર્શાવે છે કે જ્યારે કોઈ મહિલા કર્મચારી અસહ્ય પીડા (ડિસમેનોરિયા) દરમિયાન ફરજ પર આવે છે, ત્યારે તેની ઉત્પાદકતામાં ૩૩ ટકા સુધીનો ઘટાડો થાય છે. એક દિવસની રજા માત્ર શારીરિક આરામ જ નથી આપતી, પરંતુ તે માનસિક શાંતિ પણ આપે છે, જે કંપની પ્રત્યેનો તેમનો વિશ્વાસ અને વફાદારી વધારે છે. જે મહિલાઓ સુરક્ષિત અનુભવે છે, તેમના નોકરી છોડવાની સંભાવનામાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે.

અત્યારે સમય આવી ગયો છે કે આપણે પીરિયડ લીવને કંપનીઓ પરના 'બોજ' તરીકે નહીં, પણ માનવીય અભિગમ તરીકે જોઈએ. જ્યારે માતૃત્વ રજા (મેટરનિટી લીવ) અને ચાઇલ્ડ કેર લીવ જેવા પ્રગતિશીલ કાયદાઓ ભારતમાં પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે, જેણે મહિલાઓને કાર્યક્ષેત્રમાં વધુ સક્ષમ બનાવી છે, તો પછી પીરિયડ લીવ માટેનો ડર શા માટે? જો સરકાર અને ઉદ્યોગજગત મળીને એક સહયોગી માળખું તૈયાર કરે, તો આ સુવિધા મહિલાઓના કરિયર માટે આત્મઘાતી નહીં, પરંતુ તેમની કાર્યક્ષમતા અને સન્માન વધારનારું એક મજબૂત કવચ સાબિત થશે.