કિવ: યુક્રેન અને રશિયા વચ્ચેના યુદ્ધમાં ઈરાની બનાવટના 'શાહેદ' (Shahed) કામિકાઝ ડ્રોન સામે લડવાનો યુક્રેનનો અનુભવ હવે મધ્ય પૂર્વના દેશો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ રહ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્સકીએ ખુલાસો કર્યો છે કે યુક્રેને મધ્ય પૂર્વના દેશોને આ ઘાતક ડ્રોનનો સામનો કરવા માટે નિષ્ણાત ટીમો મોકલી છે. ગલ્ફના દેશોએ ઈરાની ડ્રોન રોકવા માટે લાખો ડોલરની હવાઈ સંરક્ષણ મિસાઈલોનો ખર્ચ કર્યો હોવા છતાં, તેઓ હવે યુક્રેનની સસ્તી અને અસરકારક ડ્રોન ડિફેન્સ ટેકનિક શીખવા ઉત્સુક છે.

ઝેલેન્સકીના જણાવ્યા અનુસાર, કિવ દ્વારા કતાર, યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત (UAE), સાઉદી અરેબિયા અને જોર્ડનમાં સ્થિત યુએસ લશ્કરી મથકો પર ડઝનેક નિષ્ણાતોની ટીમો મોકલવામાં આવી છે. આ નિષ્ણાતો ત્યાંના લશ્કરી અધિકારીઓને જામિંગ સાધનો અને નાના હથિયારો દ્વારા ડ્રોનને કેવી રીતે તોડી પાડવા તેનું નિદર્શન કરશે. ઝેલેન્સકીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કોઈ સૈન્ય હસ્તક્ષેપ નથી, કારણ કે યુક્રેન ઈરાન સાથે સીધા યુદ્ધમાં નથી, પરંતુ આ માત્ર એક રક્ષણાત્મક અભ્યાસ છે જેનો હેતુ ડ્રોન હુમલાઓનું સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન કરવાનો છે.

યુક્રેન હવે આ કુશળતાના બદલામાં આર્થિક મદદ અને અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીની અપેક્ષા રાખી રહ્યું છે. ઝેલેન્સકીએ પત્રકારો સાથે વાત કરતા સ્વીકાર્યું કે, "આજે અમારા માટે ભંડોળ અને ટેકનોલોજી બંને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે." રશિયા સામેના લાંબા યુદ્ધમાં યુક્રેને જે રીતે ઈરાની ડ્રોનને હરાવવા માટે પોતાની ક્ષમતા વિકસાવી છે, તે હવે વૈશ્વિક સ્તરે 'બેન્ચમાર્ક' બની ગઈ છે. વિશ્વના લગભગ એક ડઝન દેશોએ અત્યાર સુધી યુક્રેન પાસેથી આ સંદર્ભમાં મદદ માંગી છે, જે દર્શાવે છે કે આધુનિક યુદ્ધમાં ડ્રોન ડિફેન્સ કેટલું નિર્ણાયક બની ગયું છે.

આ સહયોગ માત્ર મધ્ય પૂર્વ સુધી સીમિત રહે તેવી શક્યતા નથી. યુક્રેન લાંબા સમયથી અમેરિકા સાથે ડ્રોન સહયોગ માટે કરાર કરવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જોકે તે હજુ પણ અનિશ્ચિત છે. ઈરાની ડ્રોનનું વધતું જોખમ હવે વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે એક મોટો પડકાર છે. જ્યારે મધ્ય પૂર્વના દેશો પોતાની સરહદોને સુરક્ષિત કરવા માટે યુક્રેન તરફ મીટ માંડીને બેઠા છે, ત્યારે આ સોદો યુક્રેનના યુદ્ધ પ્રયાસોને મોટું બળ પૂરું પાડી શકે તેમ છે. આ કૂટનીતિક અને ટેકનિકલ આદાન-પ્રદાન આવનારા સમયમાં વૈશ્વિક સંરક્ષણ વ્યૂહરચનાઓમાં મોટો બદલાવ લાવી શકે છે.