નવી દિલ્હી:કેન્દ્ર સરકારે દેશના ઉદ્યોગો માટે વીજ ઉત્પાદન પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને પારદર્શક બનાવવાના હેતુથી 'ઇલેક્ટ્રિસિટી (એમેન્ડમેન્ટ) રૂલ્સ, ૨૦૨૬' અમલી બનાવ્યા છે. આ નવા નિયમો દ્વારા કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટ (CPP) સાથે જોડાયેલા માલિકી હક અને વેરિફિકેશનની લાંબા સમયની અસ્પષ્ટતાઓ દૂર કરવામાં આવી છે. સરકારના આ નિર્ણયથી ખાસ કરીને ભારે વીજ વપરાશ કરતા ઉદ્યોગોમાં કાયદાકીય ગૂંચવણો ઘટશે અને 'ઈઝ ઓફ ડૂઈંગ બિઝનેસ'ને વેગ મળશે.

માલિકીની નવી વ્યાખ્યા અને સિંગલ એન્ટિટીનો દરજ્જો
અત્યાર સુધી કેપ્ટિવ પાવર પ્લાન્ટની માલિકી બાબતે ઉદ્યોગો અને વીજ વિતરણ કંપનીઓ વચ્ચે વારંવાર વિવાદો થતા હતા. હવે સુધારેલા નિયમો મુજબ, જે કંપનીએ પ્લાન્ટ સ્થાપ્યો હોય તેની સબસિડિયરી, હોલ્ડિંગ કંપની અને તે જ હોલ્ડિંગની અન્ય પેટા કંપનીઓને પણ માલિકીનો હિસ્સો ગણવામાં આવશે. આ ફેરફારથી ગ્રુપ કંપનીઓ માટે કેપ્ટિવ પાવરનો ઉપયોગ કરવો વધુ સરળ બનશે. વધુમાં, કેપ્ટિવ સ્ટેટસની તપાસ હવે માત્ર કોઈ એક સમયના ડેટાને બદલે સમગ્ર નાણાકીય વર્ષના આધારે કરવામાં આવશે.

ઉદ્યોગોને આર્થિક સુરક્ષા - તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી વધારાનો ચાર્જ નહીં:
સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ કરી છે કે જ્યાં સુધી કેપ્ટિવ સ્ટેટસની વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થાય, ત્યાં સુધી વીજ વિતરણ કંપનીઓ (ડિસ્કોમ) ગ્રાહકો પાસેથી કોઈ વધારાનો ચાર્જ વસૂલી શકશે નહીં. વિવાદોના ઝડપી નિકાલ માટે 'ગ્રેવિયન્સ રિડ્રેસલ કમિટી'ની પણ રચના કરવામાં આવશે. ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬થી રાજ્ય સ્તરના વેરિફિકેશન માટે નોડલ એજન્સીઓ અને આંતરરાજ્ય વપરાશ માટે 'નેશનલ લોડ ડેસ્પેચ સેન્ટર' (NLDC) જવાબદાર રહેશે.

કયા સેક્ટર અને કંપનીઓ પર થશે અસર?
 * મેટલ અને માઈનિંગ: સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદનમાં સૌથી વધુ વીજળી વપરાય છે. આ નિયમથી ટાટા સ્ટીલ, જેએસડબલ્યુ સ્ટીલ, જિંદાલ સ્ટીલ એન્ડ પાવર, હિન્દુસ્તાન ઝિંક અને વેદાંતા લિમિટેડ જેવી કંપનીઓના માર્જિનમાં સુધારો થઈ શકે છે.
 * સિમેન્ટ સેક્ટર: અલ્ટ્રાટેક સિમેન્ટ, શ્રી સિમેન્ટ, નુવોકો વિસ્ટાસ, દાલમિયા ભારત અને બિરલા કોર્પોરેશન જેવી કંપનીઓને સ્થિર વીજ પુરવઠો અને ઉર્જા ખર્ચ પર વધુ નિયંત્રણ મળશે.
 * કેમિકલ અને ટેક્સટાઇલ: ગ્રાસિમ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, SRF લિમિટેડ અને RSWM લિમિટેડ જેવી કંપનીઓ જે ઓપન એક્સેસ મોડલનો ઉપયોગ કરે છે તેમને ફાયદો થશે.
 * પાવર અને રિન્યુએબલ કંપનીઓ: નવી નીતિને કારણે ગ્રુપ કેપ્ટિવ પ્રોજેક્ટ્સ વધશે, જેનાથી ટાટા પાવર, જેએસડબલ્યુ એનર્જી, અદાણી એનર્જી સોલ્યુશન્સ અને કેપીઆઈ ગ્રીન એનર્જી જેવી કંપનીઓના બિઝનેસમાં વૃદ્ધિ જોવા મળી શકે છે.

ઉર્જા મંત્રાલયના મતે, આ સુધારા ૨૦૦૫ની રાષ્ટ્રીય વીજ નીતિના લક્ષ્યોને પૂર્ણ કરવામાં મદદરૂપ થશે, જેનાથી ટ્રાન્સમિશન લોસ ઘટશે અને પાવર ગ્રીડ વધુ મજબૂત બનશે. ઉદ્યોગો પાસે હવે પોતાની જરૂરિયાત મુજબ વીજળી પેદા કરવા માટે વધુ લવચીક અને વિશ્વસનીય માળખું ઉપલબ્ધ રહેશે.