૧૫ દિ' છતાં ઈરાનમાં સત્તા નથી બદલીઃ ટ્રમ્પ એકલા જંગ રોકી ન શકેઃ તહેરાન પાસે હજી બાજી પલટાવાની તાકાત
ઈરાન યુધ્ધ અંગે શું કહે છે નિષ્ણાંતો?
વોશિંગ્ટન ,તા.૧૬: ઈરાન સામે બે અઠવાડિયા સુધી ચાલેલી લડાઈ પછી યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ટૂંક સમયમાં વિજયની ઘોષણા કરી શકે છે. જોકે, અંતિમ પરિણામ ઈરાનના પગલાં પર નિર્ભર રહેશે.વોશિગ્ટન પોસ્ટ અનુસાર, જો ઈરાન લડાઈ ચાલુ રાખે છે, જહાજો પર હુમલો કરે છે અથવા બદલો લે છે, તો યુદ્ધ ખરેખર સમાપ્ત થશે નહીં. અહેવાલ મુજબ, ઈરાનની નૌકાદળનો મોટો ભાગ નાશ પામ્યો છે, તેની ઘણી મિસાઈલો નાશ પામી છે, અને તેના ઘણા ટોચના નેતાઓ માર્યા ગયા છે.
આ છતાં, ટ્રમ્પના મોટા રાજકીય ઉદ્દેશ્યો, જેના વિશે તેમણે વારંવાર વાત કરી હતી, તે હજુ સુધી પ્રાપ્ત થયા નથી. ઈરાનમાં જૂનું શાસન સત્તામાં છે. વધુમાં, ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા તેલ સમુદ્ર માર્ગને વિક્ષેપિત કર્યો છે, જેનાથી વૈશ્વિક તેલ બજાર ખોરવાઈ ગયું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાન પાસે હજુ પણ ટેબલ ફેરવવાની શક્તિ છે.
આ પરિસ્થિતિ ટ્રમ્પ માટે મુશ્કેલીઓ ઉભી કરે છે, કારણ કે તેમના પોતાના પક્ષના સભ્યો હવે માંગ કરી રહ્યા છે કે તેઓ યુદ્ધનો અંત લાવે અને અર્થતંત્ર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે. આ વર્ષે નવેમ્બરમાં મધ્યવર્તી ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે.
યુદ્ધની અસરો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પણ અનુભવાઈ રહી છે. યુએસ અને ઇઝરાયલી હુમલાઓ શરૂ થયા પછી, ગેસોલિનના ભાવમાં લગભગ ૨૫ ટકાનો વધારો થયો છે. ખેડૂતો માટે ખાતરો મોંઘા થયા છે, અને યુએસ સૈનિકોના મૃત્યુઆંક ૧૩ પર પહોંચી ગયો છે.
યુએસ સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે ડેલવેરમાં ડોવર એર ફોર્સ બેઝ પર એક સૈનિકના મૃતદેહને સલામી આપી. સાઉદી અરેબિયાના પ્રિન્સ સુલતાન એર બેઝ પર ઈરાની હુમલામાં સૈનિકનું મોત થયું હતું.
યુએસ સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે ડેલવેરમાં ડોવર એર ફોર્સ બેઝ પર એક સૈનિકના મૃતદેહને સલામી આપી. સાઉદી અરેબિયાના પ્રિન્સ સુલતાન એર બેઝ પર ઈરાની હુમલામાં સૈનિકનું મોત થયું હતું.
ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા જહાજો પર હુમલો કરવાની ક્ષમતા પણ દર્શાવી છે. તેથી, એ સ્પષ્ટ નથી કે જો અમેરિકા એકલા યુદ્ધ બંધ કરે તો પણ તેલના ભાવ તાત્કાલિક ઘટશે કે નહીં.
ઈરાની હુમલાઓએ પર્શિયન ગલ્ફ દેશો માટે પણ એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર ઉભો કર્યો છે જે લાંબા સમયથી અમેરિકાના સાથી રહ્યા છે અને યુએસ લશ્કરી થાણાઓનું આયોજન કરે છે.
આ હોવા છતાં, ટ્રમ્પ દાવો કરવાનું ચાલુ રાખે છે કે તેમનો યુદ્ધ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. શુક્રવારે, તેમણે ફોક્સ ન્યૂઝ રેડિયોને જણાવ્યું હતું કે જ્યારે તેમને લાગે છે કે સમય આવી ગયો છે ત્યારે યુદ્ધનો અંત આવશે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે યુદ્ધ જીતવું અને લાંબા સમયથી કોઈ દેશ માટે ખતરાને દૂર કરવો એ બે અલગ અલગ બાબતો છે. કેટલાકને એવો પણ ડર છે કે યુદ્ધ પછી ઈરાનની અંદર કટ્ટરપંથી દળો વધુ મજબૂત બની શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં, ઈરાન પરમાણુ શષો વિકસાવવા તરફ ઝડપથી આગળ વધવાનું નક્કી કરી શકે છે. ઈરાન પાસે હજુ પણ આશરે ૪૪૦ કિલોગ્રામ સમૃદ્ધ યુરેનિયમ છે, જેને અમેરિકા અને તેના સાથીઓ એક મોટો ખતરો માને છે.
આ યુરેનિયમ ઈરાન માટે એક વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ પણ છે, જે તેને અમેરિકા અને ઇઝરાયલના હુમલાઓ સામે પોતાનો બચાવ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
એ પણ સ્પષ્ટ નથી કે ઈરાન તેના સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ભંડાર સુધી પહોંચી શકે છે કે નહીં. એવું માનવામાં આવે છે કે જૂનમાં પરમાણુ સ્થળો પર અમેરિકાના હુમલાના કાટમાળે આ ગેસ કન્ટેનરને ઢાંકી દીધા છે.
એ પણ અનિﾍતિ છે કે ઈરાની વૈજ્ઞાનિકો આ યુરેનિયમ ગેસને કામચલાઉ પરમાણુ હથિયારમાં રૂપાંતરિત કરી શકશે કે કિરણોત્સર્ગી બોમ્બમાં.
નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે યુદ્ધે પરિસ્થિતિને વધુ મુશ્કેલ બનાવી છે.
મિડલ ઇસ્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના નિષ્ણાત બ્રાયન કાટુલિસે વોશિગ્ટન પોસ્ટને જણાવ્યું હતું કે યુદ્ધે પરિસ્થિતિને વધુ મુશ્કેલ બનાવી દીધી છે.
ઈરાન લાંબા સમયથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ માટે એક મોટો વૈશ્વિક સુરક્ષા પડકાર રહ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ જીમી કાર્ટરથી લઈને લગભગ દરેક યુએસ રાષ્ટ્રપતિએ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ, તેના પ્રાદેશિક સાથીઓ અને આતંકવાદને ટેકો આપવા જેવા મુદ્દાઓનો સામનો કરવો પડ્યો છે.
ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ ૨૦૧૫ માં ઈરાન સાથે પરમાણુ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જેમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર કડક નિયંત્રણો લાદવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ટ્રમ્પે ૨૦૧૭ માં સત્તામાં આવ્યા પછી કરાર રદ કર્યો.
તે સમયે, ડેમોક્રેટિક નેતાઓએ ચેતવણી આપી હતી કે આ કરાર સમાપ્ત કરવાથી ઈરાન સાથે ભવિષ્યમાં યુદ્ધ થઈ શકે છે. જોકે, ટ્રમ્પના સાથીઓએ આ આરોપને નકારી કાઢ્યો હતો.
ઈરાન યુદ્ધે ઘણા એવા જોખમો ઉભા કર્યા છે જેને પહેલા ફક્ત આશંકા માનવામાં આવતી હતી. સૌથી મહત્વપૂર્ણ ખતરો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તેલ ટેન્કરો પર હુમલાની સંભાવના છે.
આ ૨૧ માઇલ પહોળો દરિયાઈ માર્ગ ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલો છે. સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, કુવૈત અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત જેવા તેલ ઉત્પાદક દેશોમાંથી વિશ્વભરમાં તેલ મોકલવામાં આવે છે.
યુદ્ધ પહેલા, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી ખતરો ફક્ત એક વ્યૂહાત્મક ચિતા માનવામાં આવતો હતો. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. નિષ્ણાત બ્રાયન કાટુલિસ કહે છે કે આ ખતરો હવે પહેલા કરતાં વધુ તાત્કાલિક અને સતત છે.
તેમનું કહેવું છે કે યુદ્ધ હજુ વહેલું છે, તે ઈરાનના શાસનને વધુ અનિﾍતિ બનાવી શકે છે. પરિણામે, તે કોઈપણ સમયે સ્ટ્રેટમાં જહાજો પર અચાનક હુમલા કરી શકે છે.
વ્હાઇટ હાઉસ કહે છે કે જ્યારે અમેરિકાએ ઈરાન પર હુમલો કરવાની યોજના બનાવી હતી, ત્યારે એવું પણ માનવામાં આવતું હતું કે ઈરાન આ દરિયાઈ માર્ગને નિશાન બનાવી શકે છે.
હવે જ્યારે યુદ્ધ શરૂ થઈ ગયું છે, ત્યારે અમેરિકા હજુ સુધી આ દરિયાઈ માર્ગને સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો રાખવામાં સફળ થયું નથી. આ અમેરિકાને સંઘર્ષમાં વધુ ઊંડાણમાં ખેંચી રહ્યું હોય તેવું લાગે છે.
અમેરિકા હજુ સુધી ઈરાનમાં સરકારને ઉથલાવી શકશે નહીં: વર્તમાન નેતૃત્વનો જનતા પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે; ટ્રમ્પ ટૂંક સમયમાં કાર્યવાહીનો અંત લાવી શકે છે.
અમેરિકા અને ઇઝરાયલ દ્વારા બે અઠવાડિયાથી ઈરાનમાં હવાઈ હુમલાઓ કરવામાં આવી રહ્યા હોવા છતાં, ઈરાનનું શાસન મજબૂત છે અને તેના પતનનો કોઈ તાત્કાલિક ખતરો નથી.
યુએસ ગુપ્તચર એજન્સીઓના અહેવાલમાં આ વાતનો ખુલાસો થયો છે. આ બાબતથી પરિચિત ત્રણ સૂત્રોએ રોઇટર્સને જણાવ્યું છે.
એક સૂત્રના જણાવ્યા અનુસાર, અનેક ગુપ્તચર અહેવાલોમાં સમાન મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે કે ઈરાની સરકાર પડી ભાંગવાની સ્થિતિમાં નથી અને તે હજુ પણ દેશના લોકો પર નિયંત્રણ જાળવી રાખે છે.
(9:52 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
