નવી દિલ્હી : વિશ્વની દિગ્ગજ ટેક કંપની એપલ (Apple) ને ગ્રાહક સુરક્ષાના મામલે મોટો આંચકો લાગ્યો છે. દક્ષિણ દિલ્હી જિલ્લા ગ્રાહક તકરાર નિવારણ પંચે એપલ ઇન્ડિયાને તેના પ્રીમિયમ સ્માર્ટફોન 'આઇફોન' (iPhone) ની ટ્રેકિંગ સુવિધા અંગે અધૂરી માહિતી આપવા બદલ દોષિત ઠેરવી છે. અદાલતે કંપનીને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ પીડિત ગ્રાહકને માનસિક હેરાનગતિના વળતર પેટે ₹૧ લાખની ચૂકવણી કરે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
આ કેસ દિલ્હીના રહેવાસી શાન મોહમ્મદ સાથે જોડાયેલો છે, જેમણે વર્ષ ૨૦૨૨માં આઇફોન ૧૩ ખરીદ્યો હતો. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં તેમનો ફોન ચોરાઈ ગયો હતો. ફરિયાદીએ જણાવ્યું કે આઇફોન સ્વીચ ઓફ કરતી વખતે સ્ક્રીન પર એવો મેસેજ આવે છે કે "પાવર ઓફ કર્યા પછી પણ આઇફોન શોધી શકાય છે" (iPhone findable after power off). આ ફીચર પર વિશ્વાસ રાખીને ગ્રાહકે ફોન ટ્રેક કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ એપલની ઓફિશિયલ વેબસાઈટ કે ગ્રાહક સપોર્ટ ચેનલો દ્વારા ફોન શોધી શકાયો નહોતો.
કોર્ટે કંપનીને કેમ ફટકારી?
એપલ ઇન્ડિયાએ કોર્ટમાં એવી દલીલ કરી હતી કે આ સુવિધાનો ઉપયોગ કરવા માટે 'ફાઇન્ડ માય' (Find My) ઓપ્શન પહેલાથી ચાલુ હોવો જોઈએ અને ફોન નેટવર્કમાં હોવો જોઈએ. જોકે, ગ્રાહક પંચના પ્રમુખ મોનિકા એ. શ્રીવાસ્તવ અને સભ્ય કિરણ કૌશલે અવલોકન કર્યું કે, ફોન પર દેખાતા મેસેજમાં આવી કોઈ પૂર્વ-શરત કે 'ડિસ્ક્લેમર' (ફૂદડી) દર્શાવવામાં આવતી નથી. કોર્ટે કડક શબ્દોમાં કહ્યું કે, "કંપની વપરાશકર્તાઓને આ ફીચરનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે અને તેમને વિશ્વાસ અપાવે છે કે ફોન બંધ હશે તો પણ મળી જશે, જે અધૂરી અને ગેરમાર્ગે દોરનારી માહિતી છે."
ગ્રાહક સુરક્ષાનો વિજય
પીડિત ગ્રાહકે શરૂઆતમાં ₹૫ લાખના વળતરની માંગ કરી હતી. એપલે એવું પણ કહ્યું કે ચોરાયેલા ફોન શોધવાની જવાબદારી પોલીસની છે, કંપનીની નહીં. પરંતુ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ટેકનોલોજીના નામે ગ્રાહકોને જે વચનો આપવામાં આવે છે, તેની સ્પષ્ટતા કરવી કંપનીની કાયદેસરની ફરજ છે. અંતે, કમિશને એપલ ઇન્ડિયાને સેવામાં ખામી બદલ ₹૧ લાખ ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ ચુકાદો અન્ય ટેક કંપનીઓ માટે પણ એક પાઠ સમાન છે.