નવી દિલ્‍હી તા.૧૭: ઇરાન યુદ્ધને કારણે પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે પડકારો ઉભા કર્યા છે. ગલ્‍ફ દેશોમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે ક્રૂડ ઓઇલના ખર્ચમાં ૯૩.ર નો જંગી વધારો થયો છે. ટાઇમ્‍સ ઓફ ઇન્‍ડિયા અનુસાર, શુક્રવારે ભારતીય ક્રૂડ બાસ્‍કેટનો ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૩૬.૫૬ ડોલર પર પહોંચી ગયો હતો, જે યુદ્ધ શરૂ થયા પહેલા (૨૬ ફેબ્રુઆરી) માત્ર ૭૦.૯ ડોલર હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ૩૧ માર્ચ પછી વધી શકે છે.

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આ વધારાએ ઇન્‍ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC), HPCL, BPCL અને રિલાયન્‍સ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીઝ જેવી મોટી કંપનીઓના માર્જિનને સંપૂર્ણપણે ઘટાડી દીધું છે. જ્‍યારે યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સ જેવા દેશોએ ક્રૂડ ઓઇલ તેમજ પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવમાં વધારો કર્યો છે, ત્‍યારે ભારતમાં તેલ કંપનીઓએ હાલ માટે ભાવ સ્‍થિર રાખ્‍યા છે.

હોર્મુઝ કટોકટી વચ્‍ચે બજારમાં પ્રવેશવા માટે તૈયાર ૧૯ મિલિયન બેરલ રશિયન તેલથી ભરેલા ૩૦ ટેન્‍કર દરિયામાં ફસાયેલા છે.

નિષ્‍ણાતો માને છે કે બજેટ લક્ષ્યો અને રાજકોષીય સંતુલનને અસર ન થાય તે માટે સરકાર ૩૧ માર્ચ સુધી ભાવમાં ફેરફાર કરવાની મંજૂરી આપશે નહીં. વધુમાં, ચાર રાજ્‍યો અને પુડુચેરીમાં આગામી ચૂંટણીઓને ધ્‍યાનમાં રાખીને, ૨૯ એપ્રિલ (મતદાનનો છેલ્‍લો તબક્કો) સુધી ભાવમાં વધારો થવાની શક્‍યતા નથી. જોકે, તે પછી ભાવમાં વધારો શક્‍ય છે.

૨૬ ફેબ્રુઆરીઃ પ્રતિ બેરલ ડોલર ૭૦.૯

૧૨ માર્ચઃ પ્રતિ બેરલ ૧૨૭.૨

શુક્રવારઃ પ્રતિ બેરલ ૧૩૬.૫

યુદ્ધ શરૂ થયું ત્‍યારથી, બ્રેન્‍ટ ક્રૂડના ભાવમાં ૪૦% થી વધુ અને યુરલ ક્રૂડના ભાવમાં ૫૦% થી વધુનો વધારો થયો છે.

હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટ ઓફ નાકાબંધીઃ ઇરાન દ્વારા આ દરિયાઈ માર્ગ બંધ કરવાથી વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠાનો ૨૦% ભાગ અવરોધિત થયો છે.

ભારત પર અસરઃ આ કટોકટી ભારત માટે વધુ ગંભીર છે કારણ કે દેશમાં પ્રક્રિયા કરાયેલા કુલ ઇંધણનો ૬૦% ભાગ આ સાંકડી સ્‍ટ્રેટ દ્વારા આવે છે.

રશિયન તેલના ભાવમાં વધારોઃ  ભારત લાંબા સમયથી રશિયા પાસેથી ડિસ્‍કાઉન્‍ટેડ દરે તેલ ખરીદવાથી ફાયદો મેળવે છે, પરંતુ હવે રશિયન યુરલ ક્રૂડના ભાવમાં પણ ૫૦% થી વધુનો વધારો થયો છે.

પ્રધાનમંત્રીની આર્થિક સલાહકાર પરિષદના સભ્‍ય અને એક્‍સિસ બેંકના મુખ્‍ય અર્થશાષાી નીલકંઠ મિશ્રાના મતે, જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ એક વર્ષ માટે ડોલર ૧૦૦ ની આસપાસ રહે છે, તો ભારતનું આયાત બિલ ઼૮૦ બિલિયન (GDP ના ૨.૧%) સુધી વધી શકે છે.

હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર ગીતા ગોપીનાથે ચેતવણી આપી છે કે જો ૨૦૨૬માં ક્રૂડ ઓઇલનો સરેરાશ ભાવ ડોલર ૮૫ પર રહે છે, તો વૈશ્વિક વૃદ્ધિ ૦.૩ થી ૦.૪% ઘટી શકે છે અને ફુગાવો ૦.૬૦% વધી શકે છે.

રેટિગ એજન્‍સી ICRA અનુસાર, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં દર ડોલર ૧૦ નો વધારો ભારતની ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) માં ૦.૩૦ થી ૦.૪૦%નો વધારો કરે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્‍સી (IEA) એ કિમતોને નિયંત્રિત કરવા માટે તેના કટોકટી ભંડારમાંથી ૪૦૦ મિલિયન બેરલ તેલ છોડવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેના કારણે કિમતોમાં થોડો ઘટાડો થયો છે. જોકે, જ્‍યાં સુધી હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાં સામાન્‍ય શિપિંગ ટ્રાફિક પાછો નહીં આવે ત્‍યાં સુધી, બજારમાં અસ્‍થિરતા ચાલુ રહેશે અને ભારતીય ગ્રાહકો પર બોજ વધવાની ધારણા છે.

પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્‍થિતિ માર્ચમાં વેપાર માટે પડકારો ઉભી કરી રહી છે. વાણિજ્‍ય સચિવ રાજેશ અગ્રવાલે સોમવારે ફેબ્રુઆરીના આયાત અને નિકાસના આંકડા જાહેર કરતી વખતે આ વાત કહી હતી. ફેબ્રુઆરીમાં, ભારતની નિકાસ એક વર્ષ પહેલાના સમાન મહિનાની તુલનામાં ૦.૮૧% ઘટીને ડોલર ૩૬.૬૧ બિલિયન થઈ હતી. દરમિયાન, આયાત ૨૪.૧૧% વધીને ડોલર ૬૩.૭૧ બિલિયન થઈ, જેના પરિણામે વેપાર ખાધ ઼૨૭.૧ બિલિયન થઈ. વાણિજ્‍ય સચિવે જણાવ્‍યું હતું કે મંત્રાલય પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્‍થિતિનો સામનો કરવા માટે નિકાસકારોને મદદ કરવા માટે આગામી અઠવાડિયામાં અનેક પગલાંની જાહેરાત કરશે