મુંબઇ તા.૧૭: દેશના સૌથી મોટા સ્‍ટોક એક્‍સચેન્‍જ, નેશનલ સ્‍ટોક એક્‍સચેન્‍જ ઓફ ઇન્‍ડિયા (NSE), તેના પ્રસ્‍તાવિત પ્રારંભિક જાહેર ઓફર (IPO) માટે રૂા.૬-૭ લાખ કરોડના મૂલ્‍યાંકનનું લક્ષ્ય રાખી રહ્યું છે. જો મૂલ્‍યાંકન આ ઉચ્‍ચ મર્યાદા સુધી પહોંચે છે, તો વિકાસથી પરિચિત લોકોના મતે, ફલ્‍ચ્‍ દેશની સાત સૌથી મૂલ્‍યવાન લિસ્‍ટેડ કંપનીઓમાં સામેલ થશે.

સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, NSE ઇશ્‍યૂ ભારતનો સૌથી મોટો IPO પણ બની શકે છે, જે ઓક્‍ટોબર ૨૦૨૪ માં હ્યુન્‍ડાઇ મોટર ઇન્‍ડિયાના આશરે રૂા.૨૭,૮૭૦ કરોડના રેકોર્ડ ઇશ્‍યૂને વટાવી શકે છે. પ્રસ્‍તાવિત NSE ઇશ્‍યૂ એક સંપૂર્ણ ઓફર ફોર સેલ (OFS) હશે, જેમાં હાલના રોકાણકારો તેમના હિસ્‍સાનો ૪.૫-૫% હિસ્‍સો વેચી શકે છે. એક ઇન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટ બેન્‍કરે નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્‍યું હતું કે, હાલના રોકાણકારો IPOમાં તેમનો હિસ્‍સો ૪.૫ થી ૫ ટકા સુધી વેચી શકે છે. રૂા.૬ થી રૂા.૭ લાખ કરોડના મૂલ્‍યાંકન પર, ઇશ્‍યૂનું કદ રૂા.૨૮,૦૦૦ કરોડ અને રૂા.૩૮,૦૦૦ કરોડની વચ્‍ચે હોઈ શકે છે.

આ IPO હ્યુન્‍ડાઇ મોટર ઇન્‍ડિયા કરતા મોટો હોઈ શકે છે, પરંતુ ઇન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટ બેન્‍કર્સ હ્યુન્‍ડાઇ કરતા ઓછી ફી મેળવશે. હ્યુન્‍ડાઇ મોટર ઇન્‍ડિયાના ઇશ્‍યૂનું સંચાલન કરતા ઇન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટ બેન્‍કર્સે રૂા.૪૯૩ કરોડ ફી મેળવી હતી, જે ઇશ્‍યૂના કદના આશરે ૧.૭૭ ટકા છે.

આ પ્રક્રિયાથી પરિચિત લોકોએ જણાવ્‍યું હતું કે ફલ્‍ચ્‍ રૂા.૩૦૦ કરોડથી રૂા.૪૦૦ કરોડ ફી ચૂકવી શકે છે, જે IPOનું સંચાલન કરવા માટે નિયુક્‍ત ૨૦ બેંકર્સમાં વહેંચવામાં આવશે.

NSE આગામી ચારથી છ અઠવાડિયામાં તેનો ડ્રાફટ IPO (DRHP) સિક્‍યોરિટીઝ એન્‍ડ એક્‍સચેન્‍જ બોર્ડ ઓફ ઇન્‍ડિયા (SEBI) ને સબમિટ કરે તેવી અપેક્ષા છે.

બિઝનેસ સ્‍ટાન્‍ડર્ડના પ્રશ્નોના જવાબમાં, NSE એ જણાવ્‍યું હતું કે, SEBI દ્વારા જારી કરાયેલા નો-ઓબ્‍જેક્‍શન સર્ટિફિકેટના આધારે, કંપનીના બોર્ડે ૬ ફેબ્રુઆરીના રોજ ઓફર ફોર સેલ દ્વારા IPO ને મંજૂરી આપી હતી. કંપનીએ જણાવ્‍યું હતું કે હાલમાં વધુ ટિપ્‍પણી કરવી યોગ્‍ય રહેશે નહીં. જોકે, બજારની સ્‍થિતિ અને ઇશ્‍યૂ સમયે એક્‍સચેન્‍જના નાણાકીય પ્રદર્શનના આધારે અંતિમ મૂલ્‍યાંકન બદલાઈ શકે છે. આ વર્ષના અંત સુધીમાં આ મુદ્દો પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે.

ગયા અઠવાડિયે, NSE એ શેર વેચાણનું સંચાલન કરવા માટે રેકોર્ડ ૨૦ ઇન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટ બેન્‍કરોની નિમણૂક કરી હતી. આમાંથી ફક્‍ત ચાર વૈશ્વિક ધિરાણકર્તાઓ છે, જ્‍યારે બાકીના સ્‍થાનિક સંસ્‍થાઓ છે. એક્‍સચેન્‍જે આઠ કાનૂની સલાહકારોની પણ નિમણૂક કરી છે.

જો એક્‍સચેન્‍જનું મૂલ્‍ય રૂા.૭ લાખ કરોડ છે, તો તે અનલિસ્‍ટેડ બજારમાં તેના વર્તમાન મૂલ્‍યાંકન (આશરે રૂા.૫ લાખ કરોડ) કરતાં લગભગ ૪૦% વધારે હશે. NSE ભારતના રોકડ ઇક્‍વિટી સેગમેન્‍ટમાં પ્રભુત્‍વ ધરાવે છે, જે લગભગ ૯૩% બજાર હિસ્‍સો ધરાવે છે. ફેબ્રુઆરીમાં, એક્‍સચેન્‍જે રોકડ ઇક્‍વિટી સેગમેન્‍ટમાં આશરે રૂા.૧.૨૩ લાખ કરોડનું સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવર નોંધાવ્‍યું હતું. ઇક્‍વિટી ડેરિવેટિવ્‍ઝમાં સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવરમાં તેનો હિસ્‍સો ૫૭% હતો.

આ IPO એવા સમયે આવ્‍યો છે જ્‍યારે ડેરિવેટિવ્‍ઝ માર્કેટમાં નિયમનકારી કડકાઈને કારણે ટ્રેડિંગ વોલ્‍યુમમાં ઘટાડો થવાને કારણે એક્‍સચેન્‍જનું પ્રદર્શન થોડું ધીમું થયું છે. સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૪ માં રેકોર્ડ ઉચ્‍ચ સ્‍તરે પહોંચ્‍યા પછી બજારમાં થયેલા ઘટાડાની પણ તેની કામગીરી પર અસર પડી છે.

ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૫ માં પૂરા થયેલા નવ મહિનામાં, NSE એ રૂા.૭,૪૩૧ કરોડનો એકીકૃત ચોખ્‍ખો નફો નોંધાવ્‍યો હતો, જે ગયા નાણાકીય વર્ષના સમાન સમયગાળામાં રૂા.૯,૫૩૮ કરોડ હતો. ઓપરેટિગ આવક રૂા.૧૩,૩૬૯ કરોડથી ઘટીને રૂા.૧૧,૬૩૪ કરોડ થઈ ગઈ છે.