નવી દિલ્હી: ભારતમાં બાળકના ઉછેર અને માતા-પિતાના રજાના અધિકારોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે આજે એક મોટો અને ક્રાંતિકારી ચુકાદો આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર સરકારને પિતૃત્વ રજા (Paternity Leave) ને કાયદેસરની માન્યતા આપતો કાયદો લાવવા વિનંતી કરી છે. અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે નાના બાળકોના પિતાઓને પણ સામાજિક સુરક્ષાના ભાગરૂપે રજાઓ મળવી જોઈએ, જેથી તેઓ બાળકના શરૂઆતના ઉછેરમાં સક્રિય ફાળો આપી શકે.
દત્તક લેતી માતાઓ માટે મોટી રાહત
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં 'સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, 2020' ની એક કઠોર જોગવાઈને રદ કરી દીધી છે. અત્યાર સુધીના નિયમ મુજબ, દત્તક લેતી માતાઓને માત્ર ત્યારે જ 12 અઠવાડિયાની પ્રસૂતિ રજા (Maternity Leave) મળતી હતી જો દત્તક લીધેલું બાળક 3 મહિનાથી નાની ઉંમરનું હોય. અદાલતે આ વય-મર્યાદાના નિયમને મનસ્વી અને સમાનતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે. હવેથી, બાળક ગમે તેટલી ઉંમરનું હોય, દત્તક લેતી માતાઓને પણ જૈવિક માતાઓની જેમ જ રજાના લાભો મળશે.
જૈવિક અને દત્તક લેવાયેલા બાળકમાં કોઈ ભેદ નથી
જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ આર. મહાદેવનની બેન્ચે ટિપ્પણી કરી હતી કે, "જૈવિક પરિબળો જ પરિવાર નક્કી કરતા નથી. દત્તક લીધેલું બાળક પણ કુદરતી બાળક જેવું જ છે અને તેની જરૂરિયાતો પણ સમાન હોય છે." કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે 3 મહિનાથી વધુ ઉંમરના બાળકને દત્તક લેતી માતાને રજા ન આપવી એ બાળકના અધિકારો પર પણ તરાપ સમાન છે.
કેન્દ્ર સરકારને કાયદો ઘડવા નિર્દેશ
કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને વિનંતી કરી છે કે તેઓ પિતૃત્વ રજાને સામાજિક સુરક્ષા લાભ તરીકે માન્યતા આપે અને તેનો સમયગાળો એવી રીતે નક્કી કરે જે માતા-પિતા અને બાળક બંને માટે અનુકૂળ હોય. આ ચુકાદો હમસાનંદિની નંદુરી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર આવ્યો છે, જેમાં 1961 ના માતૃત્વ લાભ અધિનિયમની જોગવાઈઓને પડકારવામાં આવી હતી.
આ ચુકાદાથી હવે ભારતમાં કામ કરતા પિતાઓ માટે રજાના નવા દ્વાર ખુલશે અને દત્તક લેવાની પ્રક્રિયાને વધુ પ્રોત્સાહન મળશે. અદાલતના આ પગલાને આધુનિક ભારતીય પરિવારની બદલાતી જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ગણવામાં આવી રહ્યો છે.