બ્રસેલ્સ: વૈશ્વિક વેપાર માટે જીવનરેખા સમાન ગણાતી 'હોર્મુઝની સામુદ્રધુની' (Strait of Hormuz) અત્યારે ઈરાન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેના તણાવનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની ગઈ છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુરોપિયન સાથી દેશો પાસે માંગ કરી છે કે તેઓ આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગને ફરીથી ખોલવા માટે અમેરિકાને લશ્કરી મદદ કરે. જોકે, યુરોપિયન નેતાઓ અત્યારે 'થોભો અને રાહ જુઓ' ની નીતિ અપનાવી રહ્યા છે, કારણ કે તેમને ડર છે કે આ પગલું તેમને ઈરાન સાથેના સીધા અને ભયાનક યુદ્ધમાં ધકેલી શકે છે.
શું છે ઓપરેશન 'એસ્પાઇડ્સ'?
યુરોપિયન યુનિયન (EU) દ્વારા ફેબ્રુઆરી 2024 માં લાલ સમુદ્રમાં જહાજોના રક્ષણ માટે ઓપરેશન 'એસ્પાઇડ્સ' શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ગ્રીક શબ્દ 'ઢાલ' પરથી નામ અપાયેલું આ ઓપરેશન સંપૂર્ણપણે રક્ષણાત્મક છે. હાલમાં તેમાં ફ્રાન્સના વધારાના જહાજો ઉમેરવાની વાત ચાલી રહી છે, પરંતુ તેને હોર્મુઝ સુધી વિસ્તારવાનો વિચાર અત્યારે ટેબલ પરથી હટાવી લેવામાં આવ્યો છે. EU ના ટોચના રાજદ્વારી કાજા કલ્લાસે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં આ ઓપરેશનના કાર્યક્ષેત્રમાં ફેરફાર કરવાની કોઈ યોજના નથી.
યુરોપની વ્યવહારુ મર્યાદાઓ
જર્મની જેવા દેશો આ ઓપરેશનના વિસ્તરણ અંગે શંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. જર્મન વિદેશ મંત્રી જોહાન વાડેફુલના મતે, માત્ર નૌકાદળના રક્ષણથી વીમા કંપનીઓ અને શિપિંગ ઓપરેટરોને જોખમી પાણીમાં જહાજો મોકલવા માટે મનાવી શકાતા નથી. સમુદ્રમાં છુપાયેલી સસ્તી સુરંગો (Mines) ને શોધવા માટે પ્રચંડ સંસાધનોની જરૂર પડે છે, જે પૂરા પાડવા અત્યારે યુરોપ માટે પડકારજનક છે.
ટ્રમ્પને શાંત રાખવાનો પડકાર
યુરોપિયન દેશો અત્યારે એક મોટી રાજદ્વારી કટોકટીમાં છે. એક તરફ ઈરાનનો ખતરો છે, તો બીજી તરફ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને નારાજ કરવાનું જોખમ છે. જો યુરોપ મદદ કરવાનો ઇનકાર કરે, તો ટ્રમ્પ વ્યાપાર નીતિ અથવા યુક્રેન યુદ્ધમાં આપવામાં આવતી મદદમાં કાપ મૂકી શકે છે. આ દબાણને કારણે જ 'યુરોપિયન મેરીટાઇમ અવેરનેસ' (EMASoH) જેવા વૈકલ્પિક મિશન દ્વારા મર્યાદિત સહયોગ આપવા વિશે વિચારણા ચાલી રહી છે.
હોર્મુઝની ખાડીમાં સર્જાયેલી આ મડાગાંઠ જો જલ્દી નહીં ઉકેલાય, તો વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ચીજવસ્તુઓના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે. અત્યારે સમગ્ર વિશ્વની નજર યુરોપિયન યુનિયનની આગામી બેઠક પર ટકેલી છે.