ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ ધ કોંગોમાં આવેલા વિશ્વના સૌથી મોટા ઉષ્ણકટિબંધીય પીટલેન્ડ્સ (દલદલીય વિસ્તારો) વિશે તાજેતરમાં એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. 'લાઇવ સાયન્સ' અને 'નેચર જીઓસાયન્સ' જર્નલમાં ૨૩ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ ના રોજ પ્રકાશિત થયેલા એક નવા અભ્યાસ મુજબ, કોંગો બેસિનના 'બ્લેકવોટર' તળાવો અને નદીઓ હવે વાતાવરણમાં હજારો વર્ષ જૂનો પ્રાચીન કાર્બન છોડી રહ્યા છે. અત્યાર સુધી વૈજ્ઞાનિકો માનતા હતા કે આ કાર્બન જમીનની અંદર સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત છે, પરંતુ નવા સંશોધનોએ આ ધારણાને ખોટી સાબિત કરી છે.

સ્વિસ ફેડરલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજી ઝ્યુરિચ (ઇટીએચ ઝ્યુરિચ) ના કાર્બન બાયોજીઓકેમિસ્ટ અને અભ્યાસના મુખ્ય લેખક ટ્રેવિસ ડ્રેક અને તેમની ટીમે છેલ્લા ચાર વર્ષમાં કોંગો બેસિનની ત્રણ સંશોધન યાત્રાઓ કરી હતી. ખાસ કરીને તેઓ કુવેટ સેન્ટ્રલ નામના ૫૬,૦૦૦ ચોરસ માઇલ (૧,૪૫,૦૦૦ ચોરસ કિલોમીટર) વિસ્તારમાં ગયા હતા. અહીં લેક માઇ ન્ડોમ્બે અને લેક તુમ્બા નામના બે મોટા બ્લેકવોટર તળાવો અને રૂકી નદી આવેલી છે, જે પશ્ચિમ તરફ વહીને કોંગો નદીને મળે છે.

સંશોધકોએ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૫ દરમિયાન નાના ડિંગી બોટની મદદથી અત્યંત કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં (જેમાં ભારે પવનોને કારણે તેમની બોટ પલટી જવાનો ભય હતો) પાણી, કાંપ અને ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના નમૂના એકત્ર કર્યા હતા. લેબમાં ઉચ્ચ-ચોકસાઇવાળા સ્પેક્ટ્રોમેટ્રી વિશ્લેષણ દ્વારા જાણવા મળ્યું કે આ જળાશયોમાંથી બહાર નીકળતા સીઓટુ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) નો નોંધપાત્ર હિસ્સો ૩,૫૦૦ વર્ષ સુધી જૂના પીટ કાર્બનમાંથી આવે છે.

ટ્રેવિસ ડ્રેકે જણાવ્યું હતું કે, "અમે આ પરિણામોથી ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત હતા કારણ કે અમે અપેક્ષા રાખતા હતા કે આ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ આધુનિક વનસ્પતિઓમાંથી જ હશે." હવે તેમની સામે એક ૩ કરોડ ટન (૩૦ મિલિયન ટન) નો આ વિશાળ જથ્થો બાબતે મોટો પ્રશ્ન ઊભો છે કે શું આ માત્ર એક નાનું કુદરતી લીકેજ છે કે પછી મોટા પાયે આબોહવા અસ્થિરતાની શરૂઆત છે.

વિશ્વના અન્ય અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય ડિજિટલ મીડિયા અહેવાલોમાંથી પ્રાપ્ત થયેલી વધુ સત્તાવાર વિગતો અનુસાર, કોંગો બેસિનના પીટલેન્ડ્સ પૃથ્વીની જમીન સપાટીના માત્ર ૦.૩ ટકા વિસ્તારને આવરી લે છે, પરંતુ તે ઉષ્ણકટિબંધીય પીટલેન્ડ્સના કુલ કાર્બનનો ત્રીજો ભાગ (લગભગ ૩૦ અબજ મેટ્રિક ટન) સંગ્રહિત કરે છે. જ્યારે આ પીટલેન્ડ્સમાં ઓક્સિજન-વિહીન અને જળબંબાકાર સ્થિતિ હોય છે, ત્યારે કાર્બન જમીનમાં કેદ રહે છે. પરંતુ બ્લેકવોટર (જેમાં સડતી વનસ્પતિઓનું પ્રમાણ વધુ હોય છે અને તેના લીધે તેનો રંગ કાળો હોય છે) માં કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું અત્યંત વધુ પ્રમાણ જોવા મળ્યું છે.

ઇટીએચ ઝ્યુરિચના પ્રોફેસર જોહાન સિક્સ અને સંશોધક મેટ્ટી બાર્થલે પણ તેમના અહેવાલોમાં નોંધ્યું છે કે આ પ્રાચીન કાર્બન વધુ ઝડપથી વાતાવરણમાં ભળશે તો આબોહવા પરિવર્તન અથવા જંગલો કાપીને ખેતી કરવાના કારણે આ વિસ્તારમાં દુષ્કાળ વધશે અને જમીન સુકાવા લાગશે. હાલમાં ત્યાં માનવ વસવાટ બહુ ઓછો છે અને પ્રકૃતિ શુદ્ધ છે, છતાં આ 'કાર્બન લીકેજ' ગ્લોબલ વોર્મિંગની દ્રષ્ટિએ ભવિષ્ય માટે એક મોટી ચેતવણી સમાન છે.

નેચર જીઓસાયન્સનો ચોંકાવનારો અહેવાલ: ઇટીએચ ઝ્યુરિચના નિષ્ણાતોએ શોધી કાઢ્યું કે આફ્રિકાના તળાવો અપેક્ષા કરતા વધુ પ્રાચીન કાર્બન ઉત્સર્જિત કરી રહ્યા છે