ઓ બાપ રે...૭૮% ભારતીયોના લોહીમાં મળ્યા કીટનાશકોનાં અવશેષ
શું ભારત કેન્દ્રનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની રહ્યું છે? ચોંકાવનારુ સંશોધન : દેશમાં પેસ્ટીસાઇડ અને રસાયણોના વધતા વપરાશને કારણે કેન્સર તથા આનુવંશિક વિકારો ઉત્પન્ન થવાનો ખતરોઃ લોકોએ જાગૃત થવાની જરૂર
નવી દિલ્હી તા.૧૯: ભારતમાં કેન્સરના વધતા જતા કિસ્સાઓ જાગૃતિના અભાવ, કડક નિયમન અને તમામ સ્તરે બેદરકારીને કારણે છે. સામાન્ય રીતે, ભારતીયો તેમના ખોરાકનું યોગ્ય પરીક્ષણ કરતા નથી, ન તો તેમના ખોરાકમાં છુપાયેલા ઝેરી તત્વો સરળતાથી શોધી શકે તેવી કોઈ સિસ્ટમ હોય છે.
પરીક્ષણ માટે જવાબદાર એજન્સીઓ હોળી અને દિવાળી જેવા તહેવારો દરમિયાન માત્ર મધ્યમ સક્રિય હોય છે. બેંગલુરુ સ્થિત ગટ-હેલ્થ સ્ટાર્ટઅપ માઇક્રોબાયોટએક્સ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા તાજેતરના સંશોધનમાં આના પરિણામો સ્પષ્ટ થાય છે. નવ રાજ્યો અને ૧૪ શહેરોમાં ૨૦૦ શહેરી ભારતીયોના લોહીના નમૂનાઓના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે ૭૮ ટકા લોકો જંતુનાશક અવશેષોના સંપર્કમાં આવ્યા હતા.
અભ્યાસ કરાયેલા લોકોમાંથી, ૩૬ ટકા લોકો ત્રણ કે તેથી વધુ જંતુનાશકોના મિશ્રણના સંપર્કમાં આવ્યા હતા, જે ગંભીર આરોગ્ય જોખમો દર્શાવે છે. ભૂગર્ભજળ અને વાયુ પ્રદૂષણ દ્વારા શરીરમાં ઝેર પ્રવેશી રહ્યા છે. તપાસ અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ૫૪ ટકા નમૂનાઓમાં એન્ટિબાયોટિક્સ અને ૩૯ ટકામાં સ્ટેરોઇડ્સ મળી આવ્યા હતા. આ હોર્મોનલ અસંતુલન અને કેન્સરનું જોખમ વધારી શકે છે.
કેટલાક રસાયણો, જે નોન-સ્ટીક કુકવેરમાં પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે, તે મુખ્યત્વે ગંભીર કેન્સર, વંધ્યત્વ, થાઇરોઇડ અને લીવર સમસ્યાઓ માટે જવાબદાર છે. પ્રશ્ન એ છે કે પાક ઉત્પાદન, આપણા ખોરાક અને આપણા રોજિદા જીવનમાં જંતુનાશકોનો ઉપયોગ વધવાનું કારણ શું છે? વિકસિત દેશોમાં જેમ તેમના પર પ્રતિબંધ કેમ નથી લગાવવામાં આવી રહ્યો?
આજ સુધી, ખેડૂતોને ચોક્કસ પાક પર છંટકાવ કરવા માટે યોગ્ય માત્રામાં જંતુનાશકો વિશે માહિતી આપવામાં આવી નથી. માત્ર ખેડૂતો જ નહીં, પણ વિતરકો, એટલે કે કમિશન એજન્ટો પણ ફળો અને શાકભાજીને સાચવવા માટે જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરે છે. પ્રશ્ન એ છે કે શું આપણી સરકાર સામાન્ય લોકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માંગે છે? જવાબ જનજાગૃતિમાં રહેલો છે.
જો લોકો પોતે આ જંતુનાશકોના ઉપયોગથી વાકેફ થાય અને તેમને પ્રશ્ન કરે, તો સરકારને તેમના ઉપયોગ અંગે નીતિઓ બનાવવાની ફરજ પડશે. બાહ્ય ચેપ અને જીવાતોનો સામનો કરવો ભૂતકાળમાં એક પડકાર હતો, અને તે આજે પણ એક મોટી સમસ્યા છે. ફરક માત્ર એટલો છે કે આજે આપણે જે જંતુનાશકો વિકસાવ્યા છે તે રસાયણો છે જે આ જંતુઓ અને ચેપથી નોંધપાત્ર રાહત આપે છે.
સામાન્ય માન્યતા એ છે કે તે આપણને ઘણી સમસ્યાઓથી બચાવે છે, પરંતુ સંશોધનોએ સાબિત કર્યું છે કે માખીઓ, મચ્છર, ફૂગ અથવા બેક્ટેરિયા સામે રક્ષણ આપવાનો આ પ્રયાસ આપણને રસાયણથી પ્રેરિત કેન્સર અને અન્ય ગંભીર રોગોના સંપર્કમાં લાવી રહ્યો છે. આ ફક્ત ખોરાકમાં ઉમેરવામાં આવતા ખતરનાક રસાયણો વિશે જ નથી, પરંતુ ચેપ અટકાવવા અને જંતુ ભગાડવા માટે વપરાતા પદાર્થો વિશે પણ છે.
જંતુનાશકો ખેતરોમાં પાકનું રક્ષણ કરે છે. ઘરોમાં, રાસાયણિક દવાઓ આપણને ઉધઈ, વંદો અને માખીઓથી રક્ષણ આપે છે. ઘરગથ્થુ જંતુનાશકોનો ભારે પ્રચાર કરવામાં આવે છે, જેનો દાવો છે કે તેમની અસરકારકતાને મચ્છરોની સંખ્યા અનુસાર ગોઠવી શકાય છે. જોકે, જંતુનાશકોનો આડેધડ ઉપયોગ આપણા સ્વાસ્થ્ય પર ખરાબ અસર કરી રહ્યો છે.
ખેતરોમાં હોય કે ઘરમાં, આપણને દરેક જગ્યાએ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે, પરંતુ કોઈ આપણને તેનો ઉપયોગ કરવા માટે સલામત માત્રા જણાવતું નથી. ખતરનાક રસાયણો બે રીતે આપણા સુધી પહોંચે છે. પ્રથમ, આપણે માખીઓ, મચ્છર અને વંદોને નિયંત્રિત કરવા માટે તેનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. બીજું, ખેતરોમાં પાક પર છાંટવામાં આવતા જંતુનાશકોના નિશાન ફળો, શાકભાજી અને અનાજ દ્વારા આપણા સુધી પહોંચે છે. હવે, ઋતુ ગમે તે હોય, શહેરો અને નગરોમાં તમામ પ્રકારના મચ્છર ભગાડવાના રસાયણો પુષ્કળ પ્રમાણમાં વેચાઈ રહ્યા છે.
પરિણામે, નગરો અને શહેરોમાંથી મચ્છરદાની લગભગ અલ્લશ્ય થઈ ગઈ છે, અને ઇલેક્ટ્રિક મચ્છર ભગાડવાના સાધનો વધુને વધુ લોકપ્રિય બન્યા છે. પરંતુ કોઈ એ તપાસવાની તસ્દી લેતું નથી કે તેમના ઉપયોગથી સ્વાસ્થ્ય પર પ્રતિકૂળ અસર થઈ રહી છે કે નહીં. આખી રાત સારી ઊંઘ લેવા છતાં, મચ્છર કરડવાથી બચવા છતાં, લોકો આંખોમાં બળતરા, સુસ્તી અને ચક્કરની ફરિયાદ કરે છે. તેમને એ પણ ખ્યાલ નથી આવતો કે આ સંભવિત રીતે શક્તિશાળી રસાયણો આની પાછળ છે.
આ જંતુનાશક ઘેરાબંધીનો બીજો છેડો ફળો, શાકભાજી અને અનાજને જીવાતોથી બચાવવા માટે રસાયણોનો છંટકાવ છે. હરિયાળી ક્રાંતિ, જેણે વિદેશી દેશો પરની આપણી નિર્ભરતાનો અંત લાવ્યો અને આપણા ખેતરોને ખીલવા દીધા, તેની વિપરીત અસર થઈ છે કે આપણી જમીનને જંતુનાશકોની ઝેરી અસરમાં ડૂબી ગઈ છે. જંતુનાશક અવશેષો લોહીના પ્રવાહ સાથે આપણી ધમનીઓમાં પ્રવેશી રહ્યા છે. સતત ચેતવણીઓ આપવામાં આવી રહી છે કે તેમની અસરો ભવિષ્યની પેઢીઓમાં આનુવંશિક ફેરફારોનું કારણ બની શકે છે જે અપંગતા તરફ દોરી શકે છે.
૨૦૧૩ માં પંજાબના અહેવાલો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ઝેરી પદાર્થો જમીનમાં કેવી રીતે ભળી જાય છે. પંજાબના ૨૫ ગામોના બે વર્ષના સર્વેક્ષણ પછી, ચંદીગઢ સ્થિત ભ્ઞ્ત્પ્ચ્ય્ એ તારણ કાઢ્યું કે ખેતીમાં વપરાતા જંતુનાશકો અને જોખમી ઔદ્યોગિક કચરાએ ત્યાંના લોકોના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. લોહીના નમૂનાઓના આધારે, એવું તારણ કાઢવામાં આવ્યું હતું કે નમૂના લેવામાં આવેલા ૬૫ ટકા વ્યક્તિઓમાં રંગસૂત્રીય ફેરફારો થવાનું શરૂ થઈ ગયું હતું.
વિશ્વભરમાં પ્રાણીઓ પર જંતુનાશકોના ઉપયોગથી જાણવા મળ્યું છે કે તેઓ મગજના વિકાસને અસર કરી શકે છે અને મગજની રચનામાં વિકૃતિઓનું કારણ બની શકે છે. વધુમાં, આ રસાયણો મગજના કોષો, બાળકોની શીખવાની ક્ષમતા અને વર્તન પર સીધી અસર કરી શકે છે, જેના કારણે કેન્સર જેવા રોગો થાય છે. સગર્ભાસ્ત્રીઓ પર આ જંતુનાશકોનો હળવો સંપર્ક પણ ગર્ભ પર ગંભીર અસર કરી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે અસર ફક્ત એક પેઢી સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીઓમાં વિકૃતિઓનું કારણ પણ બને છે.
જંતુનાશકોના અવશેષો પર મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવી એ આ સમસ્યાને ઉકેલવાનો એક રસ્તો છે. પ્ય્ન્ અથવા મહત્તમ અવશેષ મર્યાદા, સારવાર પછી પણ દૂધ, શાકભાજી, ફળો, અનાજ અને માંસમાં રહેલ જંતુનાશકોની માત્રા છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે અનાજ, ફળો અને શાકભાજીમાં આ માત્રા માનવ સ્વાસ્થ્ય પર પ્રતિકૂળ અસરો અટકાવવા માટે પૂરતી હોવી જોઈએ. આમ, જંતુનાશકોના આડેધડ અને દુરુપયોગને રોકવા માટે પ્ય્ન્ એ પ્રાથમિક જરૂરિયાત છે. પરંતુ બજારમાં જવાની ઉતાવળમાં, શું કોઈ આ તરફ ધ્યાન આપશે?.
(10:50 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
