યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ડોલર ૧૪૬ સુધી પહોંચ્યા
પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધુ મોંઘા થઈ શકે છે : હુમલાને કારણે કતાર પ્લાન્ટ બંધ, યુરોપમાં ગેસના ભાવ ૩૦% વધ્યા
નવી દિલ્હી તા.૨૦: ઈરાન દ્વારા ગલ્ફ દેશોમાં ઊર્જા સ્થાપનો પર નવા હુમલાઓને પગલે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસના ભાવમાં ૩૦ સુધીનો વધારો થયો છે.યુદ્ધ શરૂ થયા પછી ભારતમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ લગભગ બમણા થઈ ગયા છે, જે ડોલર ૧૪૬ સુધી પહોંચી ગયા છે. આ વધારાથી ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ૧૦-૧૫ રૂપિયાનો વધારો થઈ શકે છે.ભારત ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા, રશિયા અને યુએઈ પાસેથી તેલ ખરીદે છે. આ વિવિધ પ્રકારના તેલના સરેરાશ ભાવને ભારતીય બાસ્કેટ કહેવામાં આવે છે.
કૂડ ઓઇલ મુખ્યત્વે ત્રણ મુખ્ય બેન્ચમાર્કના આધારે વિશ્વભરમાં ઓળખાય છે અને વેચાય છેઃ બ્રેન્ટ, WTI અને OPEC બાસ્કેટ. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઉત્તર સમુદ્ર (યુરોપ) માં આવેલા ઓફશોર કુવાઓમાંથી કાઢવામાં આવે છે, અને વિશ્વના તેલ વેપારનો બે તૃતીયાંશ ભાગ તેની કિમત પર આધાર રાખે છે.
દરમિયાન, WTI, યુએસ લેન્ડમાસમાંથી કાઢવામાં આવે છે અને તેની શુદ્ધતાને કારણે, યુએસ બજાર માટે પ્રાથમિક માપદંડ છે. બ્ભ્ચ્ઘ્ બાસ્કેટ એ ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ ધ ગલ્ફ સ્ટેટ્સ (OPEC) દ્વારા ઉત્પાદિત વિવિધ ક્રૂડ તેલનું સરેરાશ મિશ્રણ છે, જેમાં સાઉદી અરેબિયા, ઈરાન અને ઇરાકનો સમાવેશ થાય છે.
ભારત તેના ક્રૂડ તેલના ૮૫% અને તેની ગેસ જરૂરિયાતોના ૫૦% થી વધુ આયાત કરે છે, તેથી ત્યાંની દરેક હિલચાલ આપણા નાણાં અને અર્થતંત્રને અસર કરે છે.
ભારતીય બાસ્કેટની સાથે, યુદ્ધ પછી આંતરરાષ્ટ્રીય બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડ પણ ડોલર ૭૩ થી વધીને ડોલર ૧૧૪ પ્રતિ બેરલ થઈ ગયું છે. જો ક્રૂડ તેલ આ સ્તરે રહેશે, તો રાજ્યની માલિકીની તેલ કંપનીઓ માટે વર્તમાન ભાવે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસ વેચવાનું મુશ્કેલ બનશે. આવી સ્થિતિમાં, આગામી દિવસોમાં ગેસ અને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ૧૦ થી ૧૫ રૂપિયાનો વધારો થવાની ધારણા છે.
સરકારી તેલ કંપનીઓ હાલમાં તેમના માર્જિન ઘટાડીને અથવા નુકસાન સહન કરીને ભાવને નિયંત્રણમાં રાખી રહી છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિહ પુરીએ સંસદમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. જો કે, જો આગામી ૧-૨ અઠવાડિયા સુધી ક્રૂડ ઓઇલ આ સ્તરે રહેશે, તો સરકાર પાસે ભાવ વધારવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ રહેશે નહીં.
ડીઝલ બનાવવા માટે જ નહીં, પરંતુ પેઇન્ટ, પ્લાસ્ટિક, ખાતરો અને દવાઓ માટે કાચા માલ તરીકે પણ થાય છે. ડીઝલના ભાવમાં વધારાથી નૂર ખર્ચમાં વધારો થશે, જેના કારણે ફળો, શાકભાજી અને અનાજના ભાવમાં વધારો થશે. એકંદરે, સામાન્ય માણસના બજેટ પર અસર થશે.
કતાર પર ઈરાની હુમલાની યુરોપમાં ગેસના ભાવ પર સૌથી વધુ અસર પડી છે. ડચ TTF બેન્ચમાર્ક, જે અહીં મુખ્ય ગેસ કોન્ટ્રાક્ટ હતો, તે એક સમયે લગભગ ૩૦% વધીને ૭૦ યુરો સુધી પહોંચ્યો હતો. જોકે, હાલમાં તે ૧૬% વધીને લગભગ ૬૩ યુરો પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે.
યુકેમાં જથ્થાબંધ ગેસના ભાવ ૧૭૧.૩૪ પેન્સ પ્રતિ થર્મ (ડોલર ૨.૨૯) થયા છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૩ થી ભાવ આ સ્તરે પહોંચ્યા નથી. યુદ્ધ શરૂ થયા પછી તેમાં લગભગ ૧૪૦્રુનો વધારો થયો છે. યુદ્ધ પહેલા, ભાવ ૭૧.૧૩ પેન્સ પ્રતિ થર્મ (ડોલર ૧.૩૩) હતો.
૧. કતારનો રાસ લાફાન પ્લાન્ટ બંધ થયો
ઈરાની ડ્રોન હુમલાથી કતારના રાસ લાફાન પ્લાન્ટને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું છે. તે વિશ્વનો સૌથી મોટો ન્ફઞ્ હબ છે, જે વૈશ્વિક પુરવઠાના લગભગ પાંચમા ભાગ (૨૦%) જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે. હુમલા બાદ, પ્લાન્ટને અસ્થાયી રૂપે બંધ કરવામાં આવ્યો છે. આનાથી પુરવઠો અટકી ગયો છે.
૨. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું બંધ થવાની નજીક
ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું બંધ થવું છે. આ ૧૬૭ કિલોમીટર લાંબો જળમાર્ગ પર્સિયન ગલ્ફને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. ઈરાન યુદ્ધને કારણે, આ માર્ગ હવે સલામત નથી. ખતરાને કારણે, કોઈ તેલ ટેન્કર તેમાંથી પસાર થઈ રહ્યા નથી.
વિશ્વના ૨૦% પેટ્રોલિયમ આ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક અને કુવૈત જેવા દેશો પણ તેમની નિકાસ માટે તેના પર નિર્ભર છે. ભારત તેના ૫૦% ક્રૂડ ઓઇલ અને ૫૪% LNG જરૂરિયાતો આ માર્ગ દ્વારા આયાત કરે છે. ઈરાન પોતે આ માર્ગ દ્વારા નિકાસ કરે છે.
(10:00 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
