નવી દિલ્હી તા.૨૧: ભારતીય અર્થતંત્ર માટે શુક્રવારનો દિવસ ચિતાજનક સાબિત થયો છે કારણ કે ડોલરની સામે રૃપિયો અત્યાર સુધીના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ઈતિહાસમાં પ્રથમ વખત રૃપિયો ૯૩ ના સ્તરને પાર કરી ૯૩.૪૯ પર ટ્રેડ કરતો જોવા મળ્યો હતો. જો આપણે છેલ્લા એક વર્ષના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ૨ મે ના રોજ જે રૃપિયો ૮૩.૭૬ ના સ્તર પર હતો, તે હવે ૧૦ રૃપિયા જેટલો નબળો પડી ગયો છે. ૧૧ ટકાથી વધુનો આ ઘટાડો માત્ર આંકડાકીય નથી, પરંતુ તે દેશની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય નાગરિકના જીવનધોરણ પર ઊંડી અસર કરનારો સાબિત થશે. નિષ્ણાતોના મતે, જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધશે અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૦૦ ડોલર સુધી પહોંચશે, તો રૃપિયો ટૂંક સમયમાં ૯૫ ના સ્તરને પણ સ્પર્શી શકે છે.

આ ઘટાડા પાછળના વૈશ્વિક કારણો તપાસીએ તો અમેરિકામાં ટ્રમ્પ પ્રશાસનની ટેરિફ નીતિ અને ભારત-અમેરિકા વચ્ચે ટ્રેડ ડીલમાં થઈ રહેલો વિલંબ મુખ્ય છે. આ ઉપરાંત, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે. ભારત તેની જરૃરિયાતનું મોટાભાગનું તેલ આયાત કરે છે, જેના માટે ડોલરમાં ચૂકવણી કરવી પડે છે. જ્યારે રૃપિયો નબળો પડે છે, ત્યારે તેલની આયાત મોંઘી બને છે અને તેનાથી દેશમાં ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને અન્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થાય છે. આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં વિદેશી રોકાણકારોએ ભારતીય શેરબજારમાંથી ૯૦ હજાર કરોડ રૃપિયાથી વધુની મૂડી પાછી ખેંચી લીધી છે, જે રૃપિયા પર દબાણ વધારવાનું મોટું કારણ છે.

રૃપિયાના અવમૂલ્યનથી દેશની રાજકોષીય ખાધ એટલે કે કરંટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ (CAD) માં પણ મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે. ICRA ના અહેવાલ મુજબ, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ માં જે વેપાર ખાધ ૧૪.૪ બિલિયન ડોલર હતી, તે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ માં વધીને ૨૭.૧ બિલિયન ડોલર થઈ ગઈ છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે આપણે નિકાસ કરતા આયાત પર વધુ ખર્ચ કરી રહ્યા છીએ. આર્થિક મોરચે રૃપિયાની નબળાઈ રિઝર્વ બેંક (RBI) માટે પણ મુશ્કેલ સ્થિતિ પેદા કરે છે. એક તરફ આર્થિક વૃદ્ધિ માટે વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો કરવાની જરૃર હોય છે, તો બીજી તરફ મોંઘવારીને કાબૂમાં લેવા માટે કડક નીતિઓ અપનાવવી પડે છે. આરબીઆઈ અવારનવાર ડોલર વેચીને રૃપિયાને ટેકો આપવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ આ પ્રક્રિયામાં વિદેશી મુદ્રા ભંડારનો મોટો હિસ્સો વપરાઈ જતો હોય છે

સામાન્ય માણસના જીવન પર આની સીધી અસર આયાતી ઈલેકટ્રોનિકસ વસ્તુઓ, મોબાઈલ, લેપટોપ અને વિદેશી મુસાફરી પર પડશે. જે લોકો વિદેશમાં અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, તેમના માટે ફી ચૂકવવી હવે ૧૧% વધુ મોંઘી થઈ ગઈ છે. જોકે, આ સિક્કાની બીજી બાજુ એ પણ છે કે જે કંપનીઓ નિકાસ (Export) સાથે જોડાયેલી છે અથવા જેઓ ડોલરમાં કમાણી કરે છે તેમને ફાયદો થશે. જ્યારે ડોલર મોંઘો થાય છે ત્યારે નિકાસકારોને બદલામાં વધુ રૃપિયા મળે છે, જે આઈટી સેકટર અને ફાર્મા સેકટર જેવી કંપનીઓ માટે સારા સમાચાર હોઈ શકે છે. તેમ છતાં, એકંદર અર્થતંત્ર માટે રૃપિયાનો આ સતત ઘટાડો રોકાણકારોના આત્મવિશ્વાસને હચમચાવી શકે છે અને શેરબજારમાં વધુ વેચવાલી લાવી શકે છે