નવી દિલ્‍હી, તા.૨૧: ડિજિટલ એરેસ્‍ટ કૌભાંડ અંગે સરકારે મોટી કાર્યવાહીની જાહેરાત કરી છે. સરકારે વોટ્‍સએપને ડિજિટલ એરેસ્‍ટ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ડિવાઇસ આઈડી બ્‍લોક કરવાનો આદેશ આપ્‍યો છે. ગળહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત સાયબર વિંગ, ઇન્‍ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્‍ટરના અહેવાલના આધારે, કાર્યવાહી કરવાનું કહેવામાં આવ્‍યું છે. વાસ્‍તવમાં, સાયબર સ્‍કેમર્સ વારંવાર નવા એકાઉન્‍ટ બનાવે છે, તેથી તેમને ઉપકરણ સ્‍તરે રોકવાની તૈયારીઓ કરવામાં આવી રહી છે.

વોટ્‍સએપ જેવા પ્‍લેટફોર્મ પર સ્‍કાયપ જેવી સલામતી સુવિધાઓ લાગુ કરવા પર વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે. IT નિયમો ૨૦૨૧ હેઠળ, ડિલીટ કરેલા એકાઉન્‍ટ્‍સના ડેટાને ૧૮૦ દિવસ સુધી સુરક્ષિત રાખવા પર ભાર મૂકી શકાય છે, જે તપાસ એજન્‍સીઓને તેમની તપાસમાં મદદ કરી શકે છે. દૂષિત APK અને નકલી એપ્‍લિકેશનોને ઓળખવા અને બ્‍લોક કરવાની પણ યોજના છે.

કેન્‍દ્ર સરકારે ડિજિટલ ધરપકડ કૌભાંડોનો સામનો કરવા માટે કડક પગલાં લીધાં છે. ઉચ્‍ચ સ્‍તરીય આંતર-વિભાગીય સમિતિની બેઠકમાં, સરકારે મેસેજિંગ એપ WhatsApp ને આ કૌભાંડોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ડિવાઇસ ID ને બ્‍લોક કરવા કહ્યું. આનાથી છેતરપિંડી કરનારાઓ વારંવાર નવા એકાઉન્‍ટ બનાવતા અટકાવશે. ડિજિટલ ધરપકડ એક અત્‍યાધુનિક સાયબર છેતરપિંડી છે. કૌભાંડીઓ પોલીસ, ઘ્‍ગ્‍ત્‍, ED અથવા અન્‍ય કાયદા અમલીકરણ અધિકારીઓ તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ ગંભીર ગુનામાં સામેલ હોવાનો દાવો કરીને લોકોને વીડિયો કોલ પર ધમકી આપે છે. પછી તેઓ ધરપકડ ટાળવા માટે તેમને પૈસા ટ્રાન્‍સફર કરવાનું કહે છે. સ્‍ક્રીન શેરિંગ અને મ્‍યુલ એકાઉન્‍ટ્‍સ દ્વારા, ભંડોળ ઝડપથી બહુવિધ બેંકો અને રાજ્‍યોમાં ટ્રાન્‍સફર થાય છે, જેના કારણે તેમને શોધવાનું મુશ્‍કેલ બને છે. ઇન્‍ડિયન એક્‍સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૪ માં આવા ૧.૨૩ લાખ કેસ નોંધાયા હતા, જે કુલ રૂ.૧,૯૩૫ કરોડ છેતરપિંડીના છે. આ ૨૦૨૨ માં આ સંખ્‍યા કરતા લગભગ ત્રણ ગણું છે. કુલ મળીને, આ કૌભાંડોએ આશરે રૂ.૩,૦૦૦ કરોડનું નુકસાન કર્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ઓક્‍ટોબર ૨૦૨૫ માં આ વધતા ખતરા પર ધ્‍યાન આપ્‍યું હતું અને તેના વિશે ગંભીર ચિંતા વ્‍યક્‍ત કરી હતી.

ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૫ માં કેન્‍દ્રીય ગળહ મંત્રાલય દ્વારા રચાયેલી IDC ની ત્રીજી બેઠક ત્રણ કલાક ચાલી હતી. WhatsApp ના પ્રતિનિધિઓએ તેમની શોધ પ્રણાલીઓ, ક્રિયાઓ અને સલામતીના પગલાં વિશે વિગતવાર માહિતી પ્રદાન કરી હતી. સમિતિએ અનેક સૂચનો કર્યા હતા, જેનો અમલ કરવાનું WhatsApp એ વચન આપ્‍યું છે. સરકારે WhatsApp ને અનેક સૂચનો આપ્‍યા છે.

આ સૂચનોમાં ડિજિટલ ધરપકડના કેસોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ઉપકરણ ID ને ઓળખવા અને બ્‍લોક કરવા માટે એક પદ્ધતિ રજૂ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. ૪૫ દિવસની અંદર આ માટે એક અલગ દરખાસ્‍ત સબમિટ કરો.

Skype જેવી એપ્‍લિકેશનોમાં સમાન સુવિધાઓ રજૂ કરો, જેમ કે વધુ કોલર માહિતી, શંકાસ્‍પદ એકાઉન્‍ટ્‍સ માટે ચેતવણી સંકેતો અને કૌભાંડ નેટવર્ક્‍સની વધુ સારી શોધ. ૩૦ દિવસની અંદર એક દરખાસ્‍તની વિનંતી કરવામાં આવી છે.

દૂષિત APK અને સમાન સામગ્રીને શોધવા અને અવરોધિત કરવા માટે તકનીકી પદ્ધતિઓને મજબૂત બનાવવી. લાંબા ગાળાના કૌભાંડ કોલ્‍સ ઓળખવા અને અટકાવવા માટે સલામતીના પગલાં વિકસાવો. એક મહિનાની અંદર એક દરખાસ્‍ત સબમિટ કરો.

રજિયાત, ડિલીટ કરેલા એકાઉન્‍ટ્‍સ માટે ડેટા ઓછામાં ઓછા ૧૮૦ દિવસ માટે રાખો.

ઢોંગ, સત્તાવાર લોગોનો દુરુપયોગ અને AI-જનરેટેડ સામગ્રી શોધવા માટે AI/ML સિસ્‍ટમ્‍સનો વિસ્‍તાર કરો. સમયાંતરે પ્રગતિ અપડેટ્‍સ પ્રદાન કરો.

નવેમ્‍બર ૨૦૨૫ ના ટેલિકોમ્‍યુનિકેશન વિભાગના નિર્દેશોને ઓળખો અને તેનું પાલન કરો. અનામી અથવા મલ્‍ટિ-ડિવાઇસ ઉપયોગને રોકવા માટે WhatsApp ને ફક્‍ત સક્રિય સિમ સાથે લિંક કરો. ૪-૬ મહિનાની અંદર અમલમાં મૂકો અને માર્ચના અંત સુધીમાં એક્‍શન ટેકન રિપોર્ટ સબમિટ કરો.

છેતરપિંડી નેટવર્ક્‍સ, પોલીસ નકલ અને સરકારી પ્રતીકોના દુરુપયોગ અંગેના ફ્‌લેગ કરેલા સંકેતોનો તાત્‍કાલિક પ્રતિસાદ આપો. કળત્રિમ સામગ્રીને લેબલ કરવા માટે નવા IT નિયમોનું પાલન કરો.

WhatsApp એ ઘણી પ્રતિબદ્ધતાઓ કરી છે. કંપની પહેલાથી જ દિલ્‍હી પોલીસ, મુંબઈ પોલીસ અને CBI જેવા લોગો ધરાવતા પ્રોફાઇલ ફોટાવાળા એકાઉન્‍ટ્‍સને દૂર કરવા માટે પોલીસ લોગો ડિટેક્‍શન અને મીડિયા મેચિંગ સિસ્‍ટમ્‍સ લાગુ કરી રહી છે. આ પગલાંનો હેતુ યુઝર સુરક્ષા વધારવા, તપાસ એજન્‍સીઓને મદદ કરવા અને રાષ્‍ટ્રીય સુરક્ષા અને ડેટા સુરક્ષા નિયમોનું પાલન સુનિﾍતિ કરવાનો છે. ગળહ મંત્રાલય અને મેટા (વોટ્‍સએપની પેરેન્‍ટ કંપની) એ ટિપ્‍પણી માટેની વિનંતીઓનો જવાબ આપ્‍યો ન હતો. ફક્‍ત જાન્‍યુઆરી-ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ માં જ રૂ.૧૧.૬ કરોડની છેતરપિંડી થઈ હતી. તેથી, લોકોએ સતર્ક રહેવું મહત્‍વપૂર્ણ છે. કોઈપણ પોલીસ કોલ પર પૈસા ટ્રાન્‍સફર ન કરવાનું યાદ રાખો. જો તમને કોઈ શંકા હોય, તો તાત્‍કાલિક સાયબર ક્રાઈમ હેલ્‍પલાઈન ૧૯૩૦ પર કૉલ કરો અને તેની જાણ કરો.