તેહરાન:પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધને પગલે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં ભારે અસ્થિરતાનો માહોલ સર્જાયો છે. આ કટોકટી વચ્ચે ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોમાં અમેરિકાએ હંગામી રાહત આપવાની જાહેરાત કરી છે, પરંતુ ઈરાને આ બાબતને સદંતર નકારી કાઢી છે. મુંબઈ સ્થિત ઈરાની કોન્સ્યુલેટ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા એક નિવેદનમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે વર્તમાન સમયમાં ઈરાન પાસે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મૂકવા માટે કોઈ ફ્લોટિંગ ક્રૂડ (જહાજોમાં ભરેલું તેલ) કે વધારાનો જથ્થો ઉપલબ્ધ નથી. ઈરાનના મતે, અમેરિકાના આ નિવેદનો માત્ર તેલના ખરીદદારોને આશ્વાસન આપવા અને માર્કેટ સેન્ટિમેન્ટને નિયંત્રિત કરવા માટે કરવામાં આવી રહ્યા છે.

અમેરિકાની 'ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી' હેઠળ રણનીતિ:
અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે અગાઉ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' પર જાહેરાત કરી હતી કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા ઈરાની મૂળના ક્રૂડ ઓઈલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પરના પ્રતિબંધોમાં ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ સુધી હંગામી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય હેતુ સમુદ્રમાં અટવાયેલા ઈરાની તેલના જથ્થાને બજારમાં લાવીને ભાવને અંકુશમાં રાખવાનો છે. બેસેન્ટે જણાવ્યું હતું કે અત્યાર સુધી ચીન પ્રતિબંધિત ઈરાની તેલ સસ્તા ભાવે સંગ્રહિત કરી રહ્યું હતું. હવે ૧૪ કરોડ બેરલ તેલ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં આવવાથી વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠા પરનું દબાણ ઘટશે. અમેરિકાએ આ માટે ૨૦ માર્ચ ૨૦૨૬ પહેલા જહાજો પર લોડ થયેલા તેલના વેચાણ અને આયાતની મંજૂરી આપી છે.

સીમિત અવધિ અને કડક શરતો:
અમેરિકા દ્વારા આપવામાં આવેલી આ છૂટછાટ અત્યંત મર્યાદિત અને ટૂંકા ગાળા માટેની છે. સ્કોટ બેસેન્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પરવાનગી માત્ર માર્ગમાં રહેલા તેલ માટે જ છે અને તે નવા તેલના ઉત્પાદન કે નવી ખરીદીને મંજૂરી આપતી નથી. આ વેચાણમાંથી પેદા થતી આવક મેળવવામાં ઈરાનને ભારે મુશ્કેલી પડશે અને અમેરિકા તેની આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય પ્રણાલી પરનો ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ એટલે કે મહત્તમ દબાણનો પ્રચાર ચાલુ રાખશે. અમેરિકાની આ વ્યુહરચના મુજબ, તે ઈરાનના પોતાના બેરલનો ઉપયોગ તેહરાન સામે જ કરીને તેલના ભાવ નીચા લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અવરોધ અને તેલ બજારની સ્થિતિ:
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષના ચોથા સપ્તાહમાં પ્રવેશ સાથે જ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વની હોર્મુઝની સામુદ્રધુની મોટાભાગના દરિયાઈ વાહનવ્યવહાર માટે બંધ છે. આ સ્થિતિને કારણે તેલના વૈશ્વિક પુરવઠા પર ભારે દબાણ છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર કુલ ૪૪ કરોડ વધારાના બેરલ બજારમાં લાવવા માટે કામ કરી રહ્યું છે જેથી ઈરાન દ્વારા કરવામાં આવતા પુરવઠાના અવરોધની અસર ઓછી કરી શકાય. અમેરિકા પોતાના સ્થાનિક ઉર્જા ઉત્પાદનને રેકોર્ડ સ્તર પર લઈ જઈને ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત કરી રહ્યું છે. જોકે, ઈરાન દ્વારા અમેરિકાના દાવાઓને નકારી કાઢવામાં આવતા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધુ ઉછાળો આવવાની અને અસ્થિરતા વધવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે.