નવી દિલ્હી:  ટાઇપ 1 ડાયાબિટીસને અત્યાર સુધી માત્ર ઇન્સ્યુલિન અને બ્લડ સુગરના સંતુલન સાથે જોડવામાં આવતો હતો, પરંતુ તાજેતરના તબીબી સંશોધનોએ એક નવી ચિંતા જન્માવી છે. 'નેચર' (2025) માં પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ, ટાઇપ 1 ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતા (Cognitive Function) ઘટવાનું અને યાદશક્તિ નબળી પડવાનું જોખમ અનેકગણું વધી ગયું છે. આ એક ઓટોઇમ્યુન રોગ હોવાથી, તે માત્ર શરીરના સ્વાદુપિંડને જ નહીં, પણ મગજની કાર્યપ્રણાલીને પણ ઊંડી અસર કરે છે. ખાસ કરીને હાઈપોગ્લાયકેમિઆ (સુગરનું લેવલ અચાનક ઘટી જવું) મગજ માટે અત્યંત હાનિકારક સાબિત થઈ રહ્યું છે.

નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે બ્લડ સુગરના સ્તરમાં વારંવાર મોટા ફેરફારો થાય છે, ત્યારે મગજને પૂરતી ઉર્જા મળતી નથી, જેના કારણે મગજમાં બળતરા (Inflammation) વધી શકે છે. આ પ્રક્રિયાથી યાદશક્તિ, વિચારવાની ગતિ અને ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની શક્તિ ધીમે-ધીમે ક્ષીણ થવા લાગે છે. જે બાળકો નાની ઉંમરથી આ રોગથી પીડાય છે, તેમના મગજનો વિકાસ અવરોધાઈ શકે છે, જે ભવિષ્યમાં અભ્યાસ અને રોજગારીના ક્ષેત્રે અવરોધરૂપ બની શકે છે. માનસિક થાક અને મૂડમાં આવતા અચાનક ફેરફારો પણ આ જ જ્ઞાનાત્મક ક્ષતિના પ્રારંભિક સંકેતો હોઈ શકે છે.

આ સંશોધન એ બાબત પર ભાર મૂકે છે કે ડાયાબિટીસનું મેનેજમેન્ટ માત્ર 'શારીરિક' નહીં પણ 'માનસિક' સજ્જતા પણ માંગે છે. લાંબા સમયથી આ રોગ સામે લડી રહેલા દર્દીઓએ હવે માત્ર સુગર ચેક કરવા ઉપરાંત નિયમિત માનસિક સ્વાસ્થ્યનું પરીક્ષણ કરાવવું પણ અનિવાર્ય બન્યું છે. સમયસર ડૉક્ટરની સલાહ, સંતુલિત આહાર અને બ્લડ સુગરના ચોક્કસ નિયંત્રણ દ્વારા મગજને થતા આ નુકસાનને અટકાવી શકાય છે. આ રોગને માત્ર 'ખાદ્ય પદાર્થોની પરેજી' પૂરતો મર્યાદિત ન રાખતા, તેના માનસિક પાસાઓને સમજવા એ જ સ્વસ્થ જીવનની ચાવી છે.