નવી દિલ્હી:  માનવજાત અત્યારે ટેકનોલોજીના એવા મોરચે ઉભી છે જ્યાં આપણું અસ્તિત્વ અવકાશમાં તરતા હજારો ઉપગ્રહો પર નિર્ભર છે, પરંતુ આ જ નિર્ભરતા હવે આપણી સૌથી મોટી નબળાઈ બની રહી છે. ખગોળશાસ્ત્રીઓ અને સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે આગામી ૨૪ મહિનામાં વિશ્વ 'સેટેલાઇટ એપોકેલિપ્સ'નો સામનો કરી શકે છે. આ કોઈ કુદરતી ઉલ્કાપાત નથી, પરંતુ 'એજન્ટિવ AI' (Agentive AI) દ્વારા સંચાલિત સાયબર હુમલાઓનું પરિણામ હશે. હેકર્સ હવે એવા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે જે માનવીય હસ્તક્ષેપ વગર સેટેલાઇટની સુરક્ષા ખામીઓ શોધી કાઢે છે. જો આ હેકર્સ અવકાશમાં રહેલા જૂના ઉપગ્રહો પર નિયંત્રણ મેળવી લે, તો તેઓ તેમને જાણીજોઈને એકબીજા સાથે અથડાવી શકે છે, જેનાથી પેદા થતો કાટમાળ 'કેસ્લર સિન્ડ્રોમ' સર્જશે અને પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષા કાયમ માટે નકામી બની જશે.

આ ખતરો એટલા માટે ગંભીર છે કારણ કે પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાં અત્યારે હજારો એવા ઉપગ્રહો છે જે દાયકાઓ પહેલા ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે AI જેવો કોઈ ખતરો અસ્તિત્વમાં જ નહોતો. આ જૂની સિસ્ટમોમાં આધુનિક એન્ક્રિપ્શન કે સુરક્ષિત પ્રોટોકોલ્સનો અભાવ છે. વિઝનસ્પેસના એન્જિનિયરોએ ખુલાસો કર્યો છે કે જે ડેટાને સમજવા માટે અગાઉ હેકર્સને મહિનાઓ લાગતા હતા, તેને હવે AI માત્ર ગણતરીની સેકન્ડોમાં ડીકોડ કરી શકે છે. પરિણામે, આપણા સ્માર્ટફોનનું નેટવર્ક, જીપીએસ નેવિગેશન, શેરબજારના ટ્રાન્ઝેક્શન અને પરમાણુ મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ એક સાથે જોખમમાં મુકાઈ ગઈ છે. જો આ 'ડિજિટલ આઉટેજ' સર્જાય તો વિશ્વ અચાનક પથ્થર યુગમાં ધકેલાઈ જશે તેવી દહેશત છે.

જોકે, આ ભયાનક ભવિષ્યને ટાળવા માટે નાસા (NASA), સ્પેસએક્સ (SpaceX) અને યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA) જેવી સંસ્થાઓ હવે રાત-દિવસ એક કરી રહી છે. તેઓ 'AI વિરુદ્ધ AI' રણનીતિ અપનાવી રહ્યા છે, જ્યાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ જ સુરક્ષા કવચ તરીકે કામ કરશે અને કોઈપણ શંકાસ્પદ હિલચાલને સેકન્ડના હજારમાં ભાગમાં શોધી કાઢીને નિષ્ફળ બનાવશે. પરંતુ મોટો પડકાર આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગનો છે; રશિયા અને ચીન જેવા દેશો પણ આ ટેકનોલોજી વિકસાવી રહ્યા છે, જે તેને વૈશ્વિક 'કોલ્ડ વોર'માં ફેરવી શકે છે. આગામી બે વર્ષ આપણી ટેકનોલોજીકલ સભ્યતા માટે અસ્તિત્વની લડાઈ સમાન સાબિત થશે, જ્યાં માત્ર મજબૂત એન્ક્રિપ્શન અને વૈશ્વિક સંકલન જ આપણને આ 'સ્પેસ વિનાશ' થી બચાવી શકશે.