નવી દિલ્હી: ભારતીય લોકશાહીમાં મતદાર યાદી એ પાયાનો એકમ છે, પરંતુ તાજેતરમાં પશ્ચિમ બંગાળ અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં મતદારોના નામ મનસ્વી રીતે કાઢી નાખવાના આક્ષેપો બાદ રાજકીય ગરમાવો જોવા મળ્યો હતો. આ ગંભીર મુદ્દે કાયદો અને ન્યાય અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ ચૂંટણી પંચ (EC) ને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે ખાસ સઘન સુધારણા (SIR) દરમિયાન કોઈ પણ સાચા મતદારને અન્યાય ન થવો જોઈએ અને પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે ન્યાયી અને સમાવિષ્ટ હોવી જોઈએ.
સંવેદનશીલ વર્ગો માટે ખાસ સુરક્ષાની માંગ
ભાજપના વરિષ્ઠ સાંસદ બ્રિજ લાલના નેતૃત્વ હેઠળની બહુપક્ષીય પેનલે સંસદમાં રજૂ કરેલા અહેવાલમાં જણાવ્યું છે કે, મતદાર યાદી તૈયાર કરતી વખતે વરિષ્ઠ નાગરિકો, દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ, આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો અને સ્થળાંતરિત વસ્તીના હિતોનું રક્ષણ કરવું અનિવાર્ય છે. સમિતિએ ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે આ વર્ગોના મતદારોને બિનજરૂરી મુશ્કેલીનો સામનો ન કરવો પડે તે જોવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચની છે.
બંગાળ અને યુપીમાં મતદાર યાદીનું ચિત્ર
પશ્ચિમ બંગાળમાં આશરે ૬૦.૦૬ લાખ મતદારોના નામમાં "તાર્કિક વિસંગતતાઓ" જણાતા હાલ તપાસ ચાલી રહી છે, જેનો નિર્ણય ન્યાયિક અધિકારીઓ દ્વારા લેવામાં આવશે. બીજી તરફ, ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ એપ્રિલ માસમાં અંતિમ મતદાર યાદી પ્રસિદ્ધ થવાની તૈયારીમાં છે. અત્યાર સુધીમાં ૧૧ રાજ્યોમાં આ સુધારણા પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ છે, જ્યારે બાકીના ૨૨ રાજ્યોમાં ટૂંક સમયમાં કામગીરી શરૂ થવાની છે.
મજબૂત દેખરેખ અને ડેટા સુરક્ષા
સમિતિએ ભલામણ કરી છે કે બૂથ લેવલના અધિકારીઓ (BLO) દ્વારા થતી ઘરે-ઘરે ચકાસણીમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે 'ECINET' (ચૂંટણી પંચ સંકલિત નેટવર્ક) પર દસ્તાવેજો અપલોડ કરવાની પ્રક્રિયાને વધુ સુરક્ષિત બનાવવી જોઈએ. ડેટાની ગોપનીયતા જળવાઈ રહે અને કોઈ પણ સ્તરે ગરબડ ન થાય તે માટે મજબૂત દેખરેખ તંત્ર (Monitoring Mechanism) સ્થાપિત કરવું જરૂરી છે. આ પગલાંથી મતદાર યાદીની અખંડિતતામાં જનતાનો વિશ્વાસ વધુ મજબૂત બનશે.