અમદાવાદ : આજે ૨૩ માર્ચ એટલે કે શહીદ દિવસ. ભારત માતાના અમર સપૂત ભગત સિંહ, રાજગુરુ અને સુખદેવના બલિદાનને યાદ કરવાનો દિવસ. આપણે સૌ ભગત સિંહને હાથમાં પિસ્તોલ અને માથે હેટ પહેરેલા શૂરવીર ક્રાંતિકારી તરીકે ઓળખીએ છીએ, પરંતુ તેમનું એક બીજું શક્તિશાળી પાસું પણ હતું - એક પ્રખર પત્રકાર અને લેખક તરીકેનું. ભગત સિંહે પોતાની કલમ દ્વારા જે લોકજાગૃતિ આણી હતી, તે અંગ્રેજ હુકુમત માટે બોમ્બના ધડાકા કરતા પણ વધુ ખતરનાક હતી.
'બળવંત સિંહ' ના નામે ચલાવી શબ્દોની ક્રાંતિ
ભગત સિંહે નાની ઉંમરે જ અનેક ભાષાઓ પર પ્રભુત્વ મેળવી લીધું હતું. જ્યારે તેઓ ઘર છોડીને કાનપુર ગયા, ત્યારે મહાન પત્રકાર ગણેશ શંકર વિદ્યાર્થીના સાનિધ્યમાં તેમણે 'પ્રતાપ' અખબારમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. તે સમયે તેઓ પોતાનું સાચું નામ છુપાવવા માટે 'બળવંત સિંહ' ના ઉપનામથી લેખો લખતા હતા. તેમના લેખોમાં દેશભક્તિનો એવો જુસ્સો હતો કે વાંચનારના લોહીમાં ઉકાળો આવી જતો. તેમણે માત્ર હિન્દી જ નહીં, પણ ઉર્દૂ, પંજાબી અને અંગ્રેજીમાં પણ વિપુલ લેખન કર્યું હતું.
 
ભાષા અને સમાજ પર દૂરંદેશી વિચારો
ભગત સિંહ માત્ર આઝાદી જ નહીં, પણ ભારતના સામાજિક માળખા વિશે પણ સ્પષ્ટ વિચારો ધરાવતા હતા.
•    ભાષા વિવાદ: માત્ર ૧૬ વર્ષની ઉંમરે તેમણે પંજાબમાં ભાષાના પ્રશ્ન પર લેખ લખ્યો હતો, જેના માટે તેમને ઈનામ મળ્યું હતું. તેઓ માનતા હતા કે રાષ્ટ્રની એકતા માટે એક લિપિ હોવી જરૂરી છે.
•    અસ્પૃશ્યતા નિવારણ: ૯૦ વર્ષ પહેલાં તેમણે દલિતો અને અસ્પૃશ્યોના પ્રશ્નો પર લખ્યું હતું કે, "જ્યાં સુધી તમે માણસ સાથે પશુ કરતા પણ ખરાબ વ્યવહાર કરશો, ત્યાં સુધી દેશ એક થઈ શકશે નહીં."
•    વિશ્વ પ્રેમ: 'મતવાલા' સાપ્તાહિકમાં તેમણે 'વિશ્વ પ્રેમ' વિષય પર લેખ લખીને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાઈચારાની હિમાયત કરી હતી, પરંતુ તે પહેલાં પોતાના દેશને આઝાદ કરવાની અનિવાર્યતા સમજાવી હતી.
 
જેલની કોટડી બની સાહિત્યનું કેન્દ્ર
જ્યારે ભગત સિંહ જેલમાં હતા, ત્યારે પણ તેમની કલમ અટકી નહોતી. તેમણે ત્યાં રહીને પ્રસિદ્ધ લેખ "હું નાસ્તિક કેમ છું?" (Why I am an Atheist) લખ્યો હતો, જે આજે પણ વિશ્વભરના તર્કશાસ્ત્રીઓ અને યુવાનો માટે પ્રેરણારૂપ છે. વિધાનસભામાં બોમ્બ ફેંકતી વખતે તેમણે જે પત્રિકાઓ ફેંકી હતી, તેના શબ્દો - "બહેરાઓને સંભળાવવા માટે મોટા ધડાકાની જરૂર હોય છે" - તે પણ તેમની કલમની જ ઉપજ હતી.
ભગત સિંહના પિતા કિશન સિંહ અને કાકા અજિત સિંહના ક્રાંતિકારી વારસાને તેમણે પત્રકારત્વ દ્વારા નવી ઊંચાઈ આપી હતી. તેમણે આઇરિશ ક્રાંતિકારીઓની આત્મકથાનો અનુવાદ કરીને ભારતીય યુવાનોને સશસ્ત્ર ક્રાંતિનો માર્ગ ચીંધ્યો હતો. આજે શહીદ દિવસે, માત્ર તેમના શૌર્યને જ નહીં પણ તેમના પ્રખર વિચારો અને પત્રકારત્વને પણ વંદન કરવાનો દિવસ છે.