ટોક્યો: એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રના બે સૌથી શક્તિશાળી દેશો જાપાન અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં હવે ઠંડા યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે. જાપાન સરકારે તેની વિદેશ નીતિના નવા બ્લુપ્રિન્ટમાં એક મોટો ફેરફાર કરવાની તૈયારી કરી છે, જે મુજબ હવે ચીન સાથેના સંબંધો માટે વપરાતા 'સૌથી મહત્વપૂર્ણ' (Most Important) ટેગને હટાવી દેવામાં આવશે. આ નિર્ણય જાપાન અને ચીન વચ્ચેના વણસેલા સંબંધોનો સ્પષ્ટ સંકેત આપી રહ્યો છે.
કેમ લેવાયો આ નિર્ણય?
જાપાન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા નવા રાજદ્વારી ડ્રાફ્ટમાં ચીન સાથેના સતત વધતા જતા ટકરાવનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
•    સૈન્ય ગતિવિધિઓ: દક્ષિણ ચીન સાગર અને પૂર્વ ચીન સાગરમાં ચીનની વધતી જતી સૈન્ય દખલગીરીને જાપાન પોતાના સાર્વભૌમત્વ માટે મોટો ખતરો માની રહ્યું છે.
•    સીમા વિવાદ: સેનકાકુ ટાપુઓ (Senkaku Islands) ને લઈને બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિવાદે હવે ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે.
•    વૈશ્વિક પ્રભાવ: જાપાન હવે ચીન પરની પોતાની આર્થિક અને રાજકીય નિર્ભરતા ઘટાડીને અમેરિકા અને ભારત જેવા લોકશાહી દેશો સાથેના સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે.
ભૂતકાળ અને વર્તમાનની સરખામણી
વર્ષોથી જાપાન તેની વિદેશ નીતિમાં ચીનને એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર તરીકે જોતું આવ્યું છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં ચીનના આક્રમક વલણને કારણે ટોક્યોની વિચારધારામાં બદલાવ આવ્યો છે. નવા ડ્રાફ્ટમાં ચીનને હવે 'મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર' ને બદલે એક 'વ્યૂહાત્મક પડકાર' તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. જાપાનના વડાપ્રધાન અને વિદેશ મંત્રાલયનું માનવું છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે કોઈ પણ પ્રકારનું સમાધાન કરી શકાય નહીં.
ભારત અને અમેરિકા પર અસર
જાપાનના આ નિર્ણયની અસર ક્વાડ (QUAD) ગઠબંધન પર પણ પડશે. ભારત, અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને જાપાન સાથે મળીને ચીનના પ્રભાવને રોકવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. જાપાનના આ કડક વલણથી આ ગઠબંધન વધુ મજબૂત બનશે અને પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શક્તિનું સંતુલન જળવાઈ રહેશે.
ચીન તરફથી આ બાબતે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નથી, પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આનાથી બંને દેશો વચ્ચેના વેપારી સંબંધો પર પણ વિપરીત અસર પડી શકે છે.