નવી દિલ્હી: દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, નાની-મોટી પ્રક્રિયાગત ખામીઓને કારણે ફોજદારી કાર્યવાહીને અનિશ્ચિત સમય માટે લંબાવી શકાય નહીં કે તેને રદ કરી શકાય નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના એ આદેશને ફગાવી દીધો છે જેમાં હાઈકોર્ટે માત્ર એ આધારે ફરીથી ટ્રાયલ (નવેસરથી સુનાવણી) કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો કે ૨૦૦૯માં આરોપો ઘડતી વખતે આરોપીના હસ્તાક્ષર લેવામાં આવ્યા નહોતા.

ગેરકાયદેસરતા અને અનિયમિતતા વચ્ચેનો તફાવત

જસ્ટિસ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ અને જસ્ટિસ આર. મહાદેવનની બેન્ચે ૨૫ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ આપેલા ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે, "ગેરકાયદેસરતા એ છે જે ન્યાયિક અધિકારક્ષેત્રના મૂળ પર પ્રહાર કરે છે, જ્યારે અનિયમિતતા એ પ્રક્રિયામાં એવી ખામી છે જે જ્યાં સુધી કોઈ મોટું નુકસાન ન દર્શાવવામાં આવે ત્યાં સુધી કાર્યવાહીને બગાડતી નથી." કોર્ટે નોંધ્યું કે નવી ટ્રાયલનો આદેશ યાંત્રિક રીતે આપી શકાય નહીં; તે ત્યારે જ થવો જોઈએ જ્યારે અગાઉની કાર્યવાહી એટલી દૂષિત હોય કે ન્યાયની નિષ્ફળતા દેખાતી હોય.

૧૭ વર્ષ જૂના કેસમાં નવો વળાંક

આ કેસ ૨૦૦૯માં ઘડવામાં આવેલા હત્યાના આરોપો સાથે જોડાયેલો છે. મૃતકના પુત્ર સંદીપ યાદવ દ્વારા કરવામાં આવેલી અપીલને મંજૂરી આપતા સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, રેકોર્ડ મુજબ ટ્રાયલ નોંધપાત્ર રીતે આગળ વધી ગઈ છે. આરોપીઓની હાજરીમાં જ આરોપો તૈયાર થયા હતા અને તેમણે સાક્ષીઓની ઉલટતપાસમાં પણ સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. આવી સ્થિતિમાં માત્ર સહી ન હોવાને કારણે આખી પ્રક્રિયાને નવેસરથી શરૂ કરવી તે ન્યાય સંગત નથી.

આરોપીને આરોપોની સંપૂર્ણ જાણકારી હતી

બેન્ચે નિર્દેશ કર્યો કે ભલે ટેકનિકલ ભૂલને કારણે સહી રહી ગઈ હોય, પરંતુ રેકોર્ડ સાબિત કરે છે કે આરોપીને તેના પર લાગેલા આરોપોની પૂરેપૂરી જાણકારી હતી. બચાવ પક્ષે જે રીતે કેસ લડ્યો છે તેના પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે કોઈ પૂર્વગ્રહ રાખવામાં આવ્યો નથી કે આરોપીને ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવ્યો નથી.

આ ચુકાદાથી એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે અદાલતોએ કાયદાની પ્રક્રિયામાં રહેલી નાની ખામીઓ કરતા ન્યાયના વ્યાપક હિતને વધુ મહત્વ આપવું જોઈએ, જેથી કેસોનો જલ્દી નિકાલ આવી શકે અને પીડિતોને વર્ષો સુધી રાહ જોવી ન પડે.