નવી દિલ્હી: આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં ક્યારેક એક પક્ષની વ્યૂહાત્મક ભૂલ બીજા પક્ષો માટે વરદાન સાબિત થાય છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ સંઘર્ષમાં કંઈક આવું જ જોવા મળી રહ્યું છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાન પર કરવામાં આવેલા અચાનક હવાઈ હુમલાએ મધ્ય પૂર્વને યુદ્ધની જ્વાળામાં ધકેલી દીધું છે, પરંતુ આ હુમલાએ ભારત અને રશિયાને ઉર્જા ક્ષેત્રે ફરી એકવાર અત્યંત નજીક લાવી દીધા છે.
તેલ સંકટ અને ટ્રમ્પની મજબૂરી
જ્યારે અમેરિકાએ ઈરાન પર હુમલો કર્યો, ત્યારે જવાબમાં ઈરાને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગ 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' (Hormuz Strait) ને બંધ કરી દીધું. આનાથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો ખોરવાયો અને કિંમતો આસમાને પહોંચી. ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા જોખમાતી જોઈને, જે ટ્રમ્પ અત્યાર સુધી રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા પર ટેરિફ અને પ્રતિબંધોની વાતો કરતા હતા, તેમણે જ ભારતને રશિયા પાસેથી તેલ આયાત કરવા માટે એક મહિનાની વિશેષ છૂટ આપવી પડી. પરિણામે, ફેબ્રુઆરી અને માર્ચમાં ભારતની રશિયન તેલની આયાતમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
LNG માટે રશિયા સાથે સીધો સોદો
માત્ર કાચું તેલ જ નહીં, પણ ભારત અને રશિયા હવે લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) ના સીધા વેચાણ માટે પણ મજબૂત વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે. ૧૯ માર્ચે રશિયાના નાયબ ઉર્જા પ્રધાન પાવેલ સોરોકિન અને ભારતીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી વચ્ચે દિલ્હીમાં થયેલી બેઠક બાદ આશા જાગી છે કે ટૂંક સમયમાં જ ભારત રશિયા પાસેથી સીધો ગેસ મેળવવાનું શરૂ કરશે. આ પગલું યુક્રેન યુદ્ધ પછીના બદલાયેલા વિશ્વમાં ભારત-રશિયાના અતૂટ સંબંધોની ગવાહી પૂરે છે.
બેક-ચેનલ ડિપ્લોમસી અને ટ્રમ્પની ગણતરી ઉંધી પડી
ઓમાન અને કતાર જેવા દેશો જ્યારે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવા મધ્યસ્થી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ટ્રમ્પના હુમલાએ આખી પ્રક્રિયાને પાટા પરથી ઉતારી દીધી. આ હુમલામાં ઈરાની નેતા અલી ખામેનીના મોત બાદ ઈરાને ઇઝરાયલ અને ખાડી દેશોમાં આવેલા અમેરિકી બેઝ પર મિસાઈલોનો મારો ચલાવ્યો છે. દુબઈ, કતાર અને કુવૈત જેવા સ્થળોએ થયેલા નુકસાનને કારણે અમેરિકા પર દબાણ વધ્યું છે, જેના કારણે હવે ટ્રમ્પ પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી હેઠળ ઈરાન સાથે વાટાઘાટોની ટેબલ પર આવવા મજબૂર થયા છે.
ભારતનું રાષ્ટ્રીય હિત સર્વોપરી
ભારત સરકારે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે રશિયા સાથેનો ઉર્જા સહયોગ એ કોઈના દબાણ હેઠળ લીધેલો નિર્ણય નથી, પરંતુ તે રાષ્ટ્રીય હિતનો મુદ્દો છે. રશિયન તેલ ટેન્કરો જે અન્ય દેશોમાં જઈ રહ્યા હતા, તેને ભારતે મધ્ય સમુદ્રમાં જ ખરીદીને પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરી છે. આમ, અમેરિકાની એક ભૂલે રશિયાને વૈશ્વિક બજારમાં ફરી સક્રિય કરી દીધું છે અને ભારતના હાથ મજબૂત કર્યા છે.