નવી દિલ્હી : શાળા એ બાળકના ઘડતરનું મંદિર છે, પણ ક્યારેક આ જ મંદિર બાળકના માનસિક તણાવનું કારણ બની જાય છે. આજકાલ શાળાઓમાં 'બુલિંગ' એટલે કે અન્ય શક્તિશાળી વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા નબળા વિદ્યાર્થીઓને હેરાન કરવાની ઘટનાઓ ચિંતાજનક રીતે વધી રહી છે. યુનેસ્કોના મતે, આ એક એવી સામાજિક બદી છે જે બાળકના આત્મવિશ્વાસને કાયમ માટે તોડી શકે છે. વાલી તરીકે એ જાણવું ખૂબ જરૂરી છે કે તમારું બાળક આવી કોઈ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહ્યું છે કે કેમ.
ગુંડાગીરી કે બુલિંગના 7 મુખ્ય સંકેતો
ઘણીવાર બાળકો ડરના માર્યા કંઈ બોલતા નથી, પણ તેમનું વર્તન ઘણું કહી જાય છે. વાલીઓએ આ લક્ષણો પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ:
1.    શારીરિક ઇજા: શરીર પર વારંવાર જોવા મળતા અકળ કારણોસરના ઉઝરડા, ખંજવાળ કે ઘા.
2.    શાળા પ્રત્યે નફરત: અચાનક શાળાએ જવાનો ઇનકાર કરવો, પેટમાં દુખાવો કે માથાનો દુખાવો હોવાનું બહાનું કાઢવું.
3.    લાગણીશીલ ફેરફારો: બાળક અચાનક ચીડિયા થઈ જવું, ખૂબ જ ગુસ્સો કરવો અથવા સતત બેચેન રહેવું.
4.    સામાજિક અંતર: મિત્રો સાથે રમવાનું બંધ કરી દેવું અને એકાંતમાં રહેવાનું પસંદ કરવું.
5.    અભ્યાસમાં નબળાઈ: હોંશિયાર બાળકના પરિણામમાં અચાનક અને મોટો ઘટાડો આવવો.
6.    વસ્તુઓનું નુકસાન: બાળકના કપડાં, પુસ્તકો કે ઇલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ વારંવાર તૂટેલા જોવા મળવા કે ખોવાઈ જવા.
7.    ઓનલાઇન વર્તન: ફોન કે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કર્યા પછી બાળક ગભરાયેલું કે પરેશાન દેખાવું (સાયબર બુલિંગનો સંકેત).
વાલીઓ શું કરી શકે? – સુરક્ષાના મંત્રો
બાળકને આ મુસીબતમાંથી બહાર કાઢવા માટે વાલીઓએ માત્ર સલાહ આપવાને બદલે તેમના મિત્ર બનવું પડશે. દરરોજ બાળક સાથે તેના અભ્યાસ સિવાય તેના અનુભવો વિશે વાત કરો. તેમને સમજાવો કે ગુંડાગીરી સહન કરવી એ બહાદુરી નથી. જો બાળક કંઈ શેર કરે, તો તેને ખીજાયા વગર શાંતિથી સાંભળો અને જરૂર પડે તો શાળાના સત્તાવાળાઓ સાથે કડક ચર્ચા કરો.
આત્મવિશ્વાસનું કવચ તૈયાર કરો
બાળકને તેની ગમતી પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે સ્પોર્ટ્સ, ડાન્સ કે મ્યુઝિકમાં જોડો. આનાથી તેનો આત્મવિશ્વાસ વધશે અને તેને સમાન વિચારધારા ધરાવતા નવા મિત્રો મળશે. યાદ રાખો, બાળકો તેમના માતાપિતા પાસેથી શીખે છે. જો તમે અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવશો અને બીજાનો આદર કરશો, તો બાળક પણ એ જ શીખશે. ડિજિટલ યુગમાં બાળક કયા પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરે છે તેની જાણકારી રાખો અને તેને સાયબર સુરક્ષા વિશે માહિતગાર કરો.