નવી દિલ્‍હી તા.૩૧: પાંચ રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિધાનસભા ચૂંટણીને લઈને ઉત્‍સાહ વધુ તીવ્ર બન્‍યો છે. રાજકીય ગતિશીલતા રાજ્‍યોમાં અલગ અલગ હોય છે, પરંતુ એક વાત યથાવત છેઃ લોકશાહી યોજનાઓનું વચન. બંગાળમાં, મમતા બેનર્જી સરકારે લક્ષ્મી ભંડાર યોજનાના ભંડોળમાં વધારો અને બેરોજગાર યુવાનોને નાણાકીય સહાયની જાહેરાત કરી છે. આસામમાં, કોંગ્રેસ પાર્ટીએ જાહેરાત કરી છે કે જો તે સત્તામાં આવશે, તો તે મહિલાઓને પોતાનો વ્‍યવસાય શરૂ કરવા માટે રૂ.૫૦,૦૦૦ આપશે. દરમિયાન, તમિલનાડુમાં AMMK પાર્ટીએ જનતાને ૧૨૦ વચનો આપ્‍યા છે, જેમાં ખેડૂતો માટે લોન માફીનો પણ સમાવેશ થાય છે.

જાહેરાતોનો પૂરઃ મતદાન હજુ ચાલુ છે, અને ઘણી પાર્ટીઓના ઢંઢેરા હજુ બહાર પાડવામાં આવ્‍યા નથી, તેથી આવી વધુ જાહેરાતો થવાની શક્‍યતા છે. ઢંઢેરા નાનો દેખાડવા માટે ભવ્‍ય જાહેરાતો કરવી એક સામાન્‍ય વલણ બની ગયું છે. તાજેતરનું ઉદાહરણ બિહાર છે, જ્‍યાં વિધાનસભા ચૂંટણી દરમિયાન સરકારી નોકરીઓના વચનો આપવામાં આવ્‍યા હતા, અને NDA સરકારે રોજગાર યોજના હેઠળ મહિલાઓને રૂા.૧૦,૦૦૦ પૂરા પાડ્‍યા હતા.

રાજકીય કવરઃ મફત ભેટો હંમેશા જાહેર જરૂરિયાત તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે. જોકે, વાસ્‍તવમાં, તે મત ખરીદવાનું એક સાધન છે. મફતની આસપાસનો ઘોંઘાટ ઘણીવાર નવી રોજગારીની તકો ઊભી કરવા જેવા અન્‍ય મહત્‍વપૂર્ણ મુદ્દાઓને ઢાંકી દે છે.

વધતું દેવું: ડેટા દર્શાવે છે કે ૨૦૧૮-૧૯માં, રાજ્‍યો અને કેન્‍દ્રશાસિત પ્રદેશોએ સબસિડી પર કુલ રૂા.૧.૮૭ લાખ કરોડ ખર્ચ્‍યા હતા, જે ૨૦૨૪-૨૫માં વધીને રૂા.૪.૭૨ લાખ કરોડ થયા હતા. આ રાજ્‍યોના કુલ ખર્ચના આશરે ૧૦% છે. ચિતાજનક બાબત એ છે કે રાજ્‍યોનું દેવું વધી રહ્યું છે, છતાં તેઓ ફ્રીબી સંસ્‍કૃતિ છોડવાનો ઇનકાર કરી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, ૨૦૨૩માં, બંગાળનું GDP પર દેવું ૩૪% હતું. અહેવાલો અનુસાર, બંગાળ પર આશરે રૂા.૮ લાખ કરોડનું દેવું છે, અને તમિલનાડુ પર રૂા.૯.૫ લાખ કરોડનું દેવું છે.

પ્રગતિ પર ભંગાણઃ ભારતીય રિઝર્વ બેંકે પણ ચિતા વ્‍યક્‍ત કરી છે કે આવી યોજનાઓ સરકારના નાણાં પર દબાણ લાવે છે. માળખાગત સુવિધાઓમાં રોકાણ કરવા જોઈએ તેવા ભંડોળને લોકપ્રિય યોજનાઓ તરફ વાળવામાં આવે છે, જે આર્થિક પ્રગતિને ધીમી પાડે છે. જ્‍યારે વારંવાર લોન માફ કરવામાં આવે છે, ત્‍યારે લોકો તેને ચૂકવવાની જવાબદારી ગુમાવી દે છે. જોકે, કલ્‍યાણકારી યોજનાઓ અને મફત ભેટોને એકબીજાના બદલે ન જોવા જોઈએ.