નવી દિલ્‍હી તા.૧: ઈરાન યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. આના કારણે ઘણા દેશોના આયાત બિલમાં વધારો થયો છે, અને તેમના ચલણો ઝડપથી ઘટી રહ્યા છે. આ દેશોમાં ભારત, તુર્કી અને જાપાનનો સમાવેશ થાય છે. તેમના ચલણો ઘટતા અટકાવવા માટે, આ દેશોની કેન્‍દ્રીય બેંકોને ખુલ્‍લા બજારમાં ડોલર વેચવાની ફરજ પડી છે. વધુમાં, ઘણા દેશોની કેન્‍દ્રીય બેંકોએ યુએસ ટ્રેઝરીમાં તેમના હોલ્‍ડિંગ વેચવાનું શરૂ કરી દીધું છે. પરિણામે, યુએસ ટ્રેઝરીમાં વિદેશી સેન્‍ટ્રલ બેંકોનું હોલ્‍ડિંગ ૨૦૧૨ પછીના સૌથી નીચા સ્‍તરે પહોંચી ગયું છે.

૨૫ ફેબ્રુઆરીથી ન્‍યુ યોર્ક ફેડમાં રાખવામાં આવેલા સરકારી ટ્રેઝરીના મૂલ્‍યમાં ઼૮૨ બિલિયનનો ઘટાડો થયો છે. તેવી જ રીતે, ઘણા દેશોની સેન્‍ટ્રલ બેંકોએ તેમના ચલણોને સ્‍થિર કરવા માટે ખુલ્‍લા બજારમાં ડોલર ઠાલવ્‍યા છે. ૨૭ ફેબ્રુઆરીથી એકલા તુર્કીની સેન્‍ટ્રલ બેંકે વિદેશી સરકારી સિક્‍યોરિટીઝમાં ઼૨૨ બિલિયન વેચ્‍યા છે. તેવી જ રીતે, જાપાનમાં સેન્‍ટ્રલ બેંકના હસ્‍તક્ષેપનું જોખમ વધી રહ્યું છે. જુલાઈ ૨૦૨૪ પછી પહેલી વાર ડોલર સામે યેન ૧૬૦ ને વટાવી ગયું છે.

એપ્રિલ ૨૦૨૫ થી જાપાની ચલણ સામે ડોલર ૧૪% મજબૂત થયો છે. જાપાન યેનને ટેકો આપવા માટે ૨૦૨૨ થી ઼૧૫૦ બિલિયન ખર્ચ કરી ચૂક્‍યું છે. એપ્રિલ-જુલાઈ ૨૦૨૪ માં, જાપાનના નાણા મંત્રાલયે યેનમાં ઼૯૫ બિલિયન ઠાલવ્‍યા. જાપાનના આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના ઉપનાણા પ્રધાન, આત્‍સુશી મિમુરા કહે છે કે જો બજારની સ્‍થિતિ એવી જ રહેશે, તો સરકારે હસ્‍તક્ષેપ કરવો પડશે.

ભારતમાં પણ ડોલર સામે રૂપિયામાં તાજેતરમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. સોમવારે, તે પહેલીવાર ૯૫ ને વટાવી ગયો. ગયા નાણાકીય વર્ષમાં રૂપિયામાં ૧૧%નો ઘટાડો થયો હતો, જે ૨૦૧૧-૧૨ પછીનો સૌથી મોટો ઘટાડો છે. વિદેશી રોકાણકારોએ છેલ્‍લા ૧૨ મહિનામાં ભારતની સંપત્તિમાં ઼૧૯ બિલિયનથી વધુનું વેચાણ કર્યું છે, જે માર્ચમાં વેચાણનો નવો રેકોર્ડ બનાવે છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાથી ભારતના આયાત બિલમાં વધારો થવાની ધારણા છે, જેનાથી રૂપિયા પર દબાણ આવશે.

યુએસ અને ઈરાન વચ્‍ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધથી તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. આના કારણે ફુગાવો વધ્‍યો છે અને વ્‍યાજ દરમાં ઘટાડાની શક્‍યતા ઘટી ગઈ છે. આ પરિબળો ડોલરને મજબૂત બનાવવામાં ફાળો આપી રહ્યા છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાનો અર્થ એ છે કે વિશ્વને હવે તેલ ખરીદવા માટે વધુ ડોલર ખર્ચવા પડશે, જેના કારણે યુએસ ચલણની વૈશ્વિક માંગ વધશે. આ જ કારણ છે કે યુએસ ડોલર ઇન્‍ડેક્‍સ ૧૦૦ ને વટાવી ગયો છે.