નવી દિલ્હી:  ભારતના કાયદાકીય માળખાને વધુ સરળ અને વિશ્વાસ-આધારિત બનાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે લોકસભાએ આજે ઐતિહાસિક 'જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓમાં સુધારો) બિલ, ૨૦૨૬' પસાર કર્યું છે. આ કાયદા દ્વારા સરકારનો હેતુ વ્યાપારીઓ અને સામાન્ય નાગરિકોને નાની-નાની તકનીકી ભૂલો માટે કોર્ટ-કચેરીના ધક્કા અને જેલની સજામાંથી મુક્તિ અપાવવાનો છે. આ બિલ હેઠળ ૨૩ મંત્રાલયો દ્વારા સંચાલિત ૭૯ જેટલા કેન્દ્રીય કાયદાઓની ૭૮૪ જોગવાઈઓમાં સુધારો કરવાની દરખાસ્ત છે.

સજાને બદલે ન્યાય પર ભાર

બિલ પરની ચર્ચાનો જવાબ આપતા વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું હતું કે, "વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી નિયમોને સરળ બનાવવામાં માને છે. આ બિલ બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન ભારતીયો પર દબાણ લાવવા માટે બનાવાયેલા જૂના કાયદાઓને દૂર કરે છે." તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે હવે નાની બાબતો માટે કેસ નોંધવાને બદલે દંડ અને તર્કસંગત ન્યાયની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જેથી લોકોમાં સરકાર પ્રત્યેનો વિશ્વાસ વધશે.

૭૧૭ જોગવાઈઓ હવે 'ક્રિમિનલ' નહીં ગણાય

આ બિલની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે કુલ ૭૮૪ પ્રસ્તાવિત સુધારામાંથી ૭૧૭ જોગવાઈઓને અપરાધની શ્રેણીમાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર કાઢી દેવામાં આવી છે. આ ફેરફારથી ખાસ કરીને નાના ઉદ્યોગ સાહસિકોને મોટી રાહત મળશે. ભાજપના સાંસદ તેજસ્વી સૂર્યાએ આ કવાયતને સ્વતંત્ર ભારતના ઇતિહાસની સૌથી મોટી 'ડી-ક્રિમિનલાઇઝેશન' (ગુનામુક્તિ) ઝુંબેશ ગણાવી હતી અને તેને 'વિકસિત ભારત' તરફનું એક મોટું કદમ ગણાવ્યું હતું.

વિરોધ પક્ષના આક્ષેપો અને ચર્ચા

ચર્ચા દરમિયાન વિરોધ પક્ષ તરફથી મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો. કોંગ્રેસના ચામાલા કિરણ કુમાર રેડ્ડીએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે ફોજદારી દંડ ઘટાડવાથી ભ્રષ્ટાચાર વધશે અને નકલી દવાઓ બનાવનારાઓને મોકળું મેદાન મળશે. જોકે, જેડીયુના દેવેશ ચંદ્ર ઠાકુરે બિલનું સમર્થન કરતા કહ્યું કે આનાથી ભ્રષ્ટાચાર પર કાબૂ આવશે અને લોકોને રાહત મળશે. શિવસેના (UBT) ના અરવિંદ સાવંતે જેલમાં બંધ કેદીઓ માટે પણ આવી જ કોઈ પહેલ કરવાની માંગ કરી હતી.

જીવન જીવવાની સરળતા (Ease of Living)

બિલમાં ૬૭ જોગવાઈઓ ખાસ કરીને સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા જીવનને સરળ બનાવવા માટે સૂચવવામાં આવી છે. સરકારનું માનવું છે કે અવિશ્વાસના વાતાવરણમાંથી વિશ્વાસ તરફનું આ દાર્શનિક પરિવર્તન ભારતને વિશ્વ માટે એક રોલ મોડેલ બનાવશે. હવેથી નાની વહીવટી ખામીઓ માટે જેલની સજાને બદલે નાણાકીય દંડની જોગવાઈ લાગુ થશે, જે ન્યાયતંત્ર પરનો બોજ પણ ઘટાડશે.

આ બિલ પસાર થવાથી ભારતના વ્યાપારી વાતાવરણમાં એક નવી ઉર્જા આવશે અને 'ઈન્સ્પેક્ટર રાજ' જેવી પ્રથાઓ પર લગામ લાગશે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે.