નવી દિલ્હી તા.૨ : પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા ભૌગોલિક તણાવ અને યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ વચ્ચે ભારત સરકાર દેશના કૃષિ ક્ષેત્રને સુરક્ષિત રાખવા માટે સક્રિય બની છે. કેન્દ્રીય રસાયણ અને ખાતર મંત્રી જે.પી. નડ્ડાએ ગુરુવારે રાજ્યોના કૃષિ મંત્રીઓ અને મુખ્યમંત્રીઓ સાથે મહત્વની બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકમાં તેમણે ખાતરના પુરવઠા અંગે ખાતરી આપતા જણાવ્યું હતું કે, આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટી છતાં દેશમાં ખાતરની કોઈ અછત સર્જાવા દેવામાં આવશે નહીં. કેન્દ્ર સરકાર આગામી ખરીફ સીઝન માટે ખાતરનો પર્યાપ્ત જથ્થો સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજ્યો સાથે સંકલન સાધી રહી છે, જેથી ખેડૂતોને વાવણીના સમયે કોઈ મુશ્કેલીનો સામનો ન કરવો પડે.

   પશ્ચિમ એશિયા ભારત માટે ખાતર અને તેના કાચા માલનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે પણ આ અંગે સંસદમાં જે.પી. નડ્ડા સાથે ચર્ચા કરી સ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી. મંત્રાલયના ડેટા મુજબ, આગામી ખરીફ સીઝન માટે અંદાજે 390.52 LMT ખાતરની જરૂરિયાત છે, જેની સામે લગભગ 180 LMT એટલે કે 46 ટકા જેટલો જથ્થો અત્યારે સ્ટોકમાં ઉપલબ્ધ છે. કૃષિ મંત્રાલયના એડિશનલ સેક્રેટરી મનિન્દર કૌર દ્વિવેદીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બિયારણના કિસ્સામાં પણ ભારત પાસે 19.29 લાખ ક્વિન્ટલનો સરપ્લસ જથ્થો છે, જે કૃષિ સુરક્ષા માટે એક આશાસ્પદ સંકેત છે.

જોકે, નિષ્ણાતો આ સ્થિતિને ગંભીરતાથી જોઈ રહ્યા છે. 'ક્રિસિલ રેટિંગ્સ' (Crisil Ratings) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, જો મધ્ય પૂર્વમાં સંઘર્ષ લાંબો ખેંચાય તો સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ આવવાથી સ્થાનિક ખાતર ઉત્પાદનમાં 10 થી 15 ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. ભારત તેની યુરિયાની જરૂરિયાતના 20 ટકા અને ડીએપી (DAP) જેવા કોમ્પ્લેક્સ ખાતરોની જરૂરિયાતના ત્રીજા ભાગની આયાત પર નિર્ભર છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 ના પ્રથમ નવ મહિનામાં ભારતની કુલ ખાતર આયાતમાં પશ્ચિમ એશિયાનો હિસ્સો 40 ટકા જેટલો રહ્યો છે, જે આ પ્રદેશની વ્યૂહાત્મક અગત્યતા દર્શાવે છે.

વૈશ્વિક સ્તરે કુદરતી ગેસના ભાવમાં વધારો અને પરિવહન માર્ગોમાં જોખમ હોવા છતાં, ભારત સરકાર આયાતના વૈકલ્પિક માર્ગો અને સ્થાનિક બફર સ્ટોક દ્વારા સ્થિતિને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભલે ગમે તેટલી અસ્થિરતા હોય, પરંતુ ભારતીય ખેડૂતને વાજબી ભાવે અને સમયસર ખાતર મળતું રહે. કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેનું આ સંકલન કૃષિ અર્થતંત્રને સંભવિત આંચકાઓ સામે રક્ષણ પૂરું પાડવા માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.