વોશિંગ્ટન: અવકાશ વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં એક નવી ક્રાંતિનો ઉદય થયો છે, જે માનવજાતના બ્રહ્માંડ પ્રવાસની મર્યાદાઓને કાયમ માટે બદલી નાખશે. અમેરિકી સ્પેસ એજન્સી નાસાએ એક એવી અત્યાધુનિક 'ન્યુક્લિયર બેટરી' વિકસાવવાની દિશામાં સફળતા મેળવી છે, જે કોઈ પણ જાતના રિચાર્જ કે મેઈન્ટેનન્સ વગર સતત ૪૩૩ વર્ષ સુધી વીજળી પેદા કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. 'અમેરિકિયમ-241' નામના વિશિષ્ટ રેડિયોએક્ટિવ તત્વ પર આધારિત આ બેટરી તે સ્થાનો પર આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે જ્યાં સૂર્યના કિરણો પહોંચતા નથી અને સોલાર પેનલ્સ નકામી સાબિત થાય છે. અત્યાર સુધી વપરાતા પ્લુટોનિયમ કરતા આ નવું તત્વ અનેકગણી વધુ સ્થિરતા અને લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતું હોવાથી તે ભવિષ્યના આંતરગ્રહીય અભિયાનો માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થવાની પૂરી સંભાવના છે.

આ ચમત્કારિક બેટરીની કાર્યપ્રણાલી અત્યંત જટિલ હોવા છતાં વિજ્ઞાનીઓ માટે તે અદભૂત સાધન બની રહી છે. તે કિરણોત્સર્ગી પદાર્થના ધીમા વિખંડન દરમિયાન પેદા થતી ગરમીને સીધી રીતે વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે. માઇક્રોગ્રેવીટી અને શૂન્યાવકાશ જેવા પડકારજનક વાતાવરણમાં પણ તેના કન્વર્ટર્સ કોઈપણ જાતના ઘસારા વગર લાખો કલાક સુધી કાર્યરત રહી શકે છે. પ્લુટોનિયમ-૨૩૮ની સરખામણીએ અમેરિકિયમ ભલે પ્રારંભિક તબક્કે થોડી ઓછી ઉર્જા આપે, પરંતુ તેની ૪૩૩ વર્ષ સુધીની અવિરત સક્રિયતા તેને યુનિક બનાવે છે. આનો અર્થ એ થયો કે એકવાર લોન્ચ થયેલું યાન આવનારી અનેક પેઢીઓ સુધી પૃથ્વી સાથે સંપર્ક જાળવી શકશે અને સૂર્યમંડળની પેલે પાર અંધકારમય ક્ષેત્રોની તસવીરો મોકલતું રહેશે.

આ ટેક્નોલોજીના અમલીકરણ સાથે અવકાશ મિશનની વ્યાખ્યા સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જવાની તૈયારીમાં છે. અગાઉ જે મિશનો થોડા દાયકાઓમાં ઉર્જાના અભાવે 'ડેડ' જાહેર કરી દેવામાં આવતા હતા, તે હવે સદીઓ સુધી જીવંત રહેશે, જેનાથી માનવજાતને બ્રહ્માંડના ઊંડા રહસ્યો સમજવામાં અભૂતપૂર્વ મદદ મળશે. હાલમાં આ પ્રોજેક્ટ પ્રાયોગિક તબક્કામાં હોવા છતાં તેના પરિણામોએ વૈજ્ઞાનિક સમુદાયને રોમાંચિત કરી દીધો છે. ડીપ સ્પેસના અજાણ્યા ખૂણાઓ સુધી પહોંચવા માટે આ 'અમર' બેટરી સૌથી મજબૂત કરોડરજ્જુ સમાન બની રહેશે, જે ભવિષ્યમાં માનવરહિત અને કદાચ માનવસહિત લાંબા ગાળાના મિશન માટે નવા દ્વાર ખોલશે.