મફત યોજનાઓ દેશના અર્થતંત્ર માટે ખતરોઃ રાજ્યો પાસે આવશ્યક ખર્ચ માટે પણ પૈસા નથી
મફતની રાજનીતિએ આર્થિક કટોકટી વધારીઃ ચૂંટણી ભેટો અર્થતંત્રને વધુ ખરાબ કરશે
નવી દિલ્હી,તા.૦૭: મફત યોજનાઓ, રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય અર્થતંત્ર પર નોંધપાત્ર દબાણ લાવી રહી છે. ચૂંટણી સ્પર્ધામાં વધતા ખર્ચ આવશ્યક વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ અને દેવાને અસર કરી રહ્યા છે. વધતા મહેસૂલ ખર્ચ માળખાગત સુવિધાઓ, રોજગાર અને શિક્ષણને અસર કરી રહ્યા છે. મર્યાદિત સંસાધનો વચ્ચે કલ્યાણ અને વિકાસને સંતુલિત કરવું સરકારો માટે એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર બની ગયો છે.
મફત યોજનાઓ દેશના અર્થતંત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ ખતરો બની રહી છે. વિનાશક પરિણામો પછી પણ, આ ચક્રમાંથી મુક્ત થવું વધુને વધુ મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. આ મુદ્દા પર રાજકીય અને નાણાકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાઓ ગુપ્ત રીતે થઈ રહી છે, પરંતુ નેતાઓ જાહેરમાં વલણ અપનાવવાનું ટાળી રહ્યા છે. તેની અસરો વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં પણ અનુભવાઈ રહી છે.
આસામ, કેરળ, તમિલનાડુ, પﾍમિ બંગાળ અને પુડુચેરીમાં વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા, કલ્યાણકારી યોજનાઓ પર રૂ.૩૭,૦૦૦ કરોડ ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. આમાંથી, રૂ.૨૦,૦૦૦ કરોડ ફક્ત રોકડ ટ્રાન્સફર હતા. નિષ્ણાતો કહે છે કે જો મફત ભેટો ચાલુ રહેશે તો વાર્ષિક ખર્ચ રૂ.૧ લાખ કરોડ સુધી પહોંચી જશે.
ગયા વર્ષે બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલા રૂ.૩૮,૦૦૦ કરોડ ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. આ પછી, સરકાર પાસે આવશ્યક ખર્ચ માટે પૈસા બચ્યા ન હતા. પરિણામે, વીજળીના દરમાં વધારો થયો, અને માળખાગત સુવિધાઓનું કામ અટકી ગયું. રાજ્ય નાણાકીય કટોકટીને પહોંચી વળવા માટે પ્રતિબંધ હટાવવાનું પણ વિચારી રહ્યું છે. હિમાચલ પ્રદેશ સરકારી કર્મચારીઓને પગાર ચૂકવવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યું છે. મધ્યપ્રદેશ સતત ઉધાર લઈ રહ્યું છે. લગભગ દરેક રાજ્યની નાણાકીય સ્થિતિ બગડી રહી છે. કેન્દ્ર સરકારના એક અહેવાલમાં પણ ચિતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
થોડા વર્ષો પહેલા, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ મફત ભેટો પર ચર્ચા શરૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ ભાજપ શાસિત રાજ્ય અને કેન્દ્રિય યોજનાઓને કારણે તે ગંભીર સ્તરે પહોંચી શક્યું ન હતું. છેલ્લા બે થી ત્રણ વર્ષોમાં, દેશમાં મફત કલ્યાણ યોજનાઓ ઝડપથી વધી છે. ૨૦૨૫-૨૬ના બજેટ મુજબ, ફક્ત મહિલાઓ માટે ડીબીટી યોજનાઓ પર રાજ્યનો ખર્ચ રૂ.૧,૬૮,૦૪૦ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. આનાથી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં મહેસૂલ ખર્ચમાં ૭-૯%નો વધારો થઈ શકે છે. મહેસૂલ ખર્ચમાં વધારો વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સને અસર કરે છે. આ નાણાં રસ્તા, પુલ અને બંધ જેવા માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ કરી શકાયા હોત. આમ કરવામાં નિષ્ફળતા રોજગાર સર્જનને અસર કરે છે. શાળા-કોલેજ નોંધણી અને કૌશલ્ય વિકાસમાં ધીમી ગતિ ભવિષ્યની પ્રગતિને ધીમી કરી શકે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આવી યોજનાઓ આવતા વર્ષે ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણી પહેલા લાગુ કરી શકાય છે.
કેન્દ્ર સરકાર પણ આવી યોજનાઓના દબાણ હેઠળ આવશે. આગામી બે વર્ષ કેન્દ્ર સરકાર માટે સૌથી મોટો આર્થિક પડકાર ઉભો કરી શકે છે. પીએમ મોદીના ત્રીજા કાર્યકાળના બીજા વર્ષમાં ઈરાન યુદ્ધ નોંધપાત્ર આર્થિક અસર કરી શકે છે. જો અર્થતંત્ર ધીમું પડે છે, તો રાહત પેકેજની જરૂર પડશે, જેના માટે ભંડોળની જરૂર પડશે. વધુમાં, આઠમા પગાર પંચ હેઠળ નવા પગાર ધોરણો આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં લાગુ કરવામાં આવશે, જેના માટે રાજ્યના પગારમાં વધારો પણ જરૂરી બનશે. આ વર્ગ પણ એક મોટો મતદાર આધાર છે. મર્યાદિત તિજોરી અને ઘટતા સંસાધનો વચ્ચે મફત યોજનાઓ અને વિકાસ કાર્યને સંતુલિત કરવું સરકાર માટે એક મોટો પડકાર બની ગયો છે. આર્થિક દબાણ, ફુગાવા અને ચૂંટણી યોજનાઓનું સંકલન કરવું હવે મુશ્કેલ લાગે છે.
(10:12 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
