બેંગલુરુ: ભારતની સંરક્ષણ પ્રણાલીમાં આવનારા સમયના પડકારોને પહોંચી વળવા માટે મોટા ફેરફારોના સંકેત મળી રહ્યા છે. દેશના સંરક્ષણ સ્ટાફના વડા (CDS) જનરલ અનિલ ચૌહાણે આજે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે આધુનિક યુદ્ધ હવે માત્ર પરંપરાગત સીમાઓ કે જૂની સમયરેખાઓ સુધી મર્યાદિત રહ્યું નથી. બેંગલુરુમાં આયોજિત 'રણ સંવાદ' સેમિનારમાં તેમણે ભારતીય સશસ્ત્ર દળોને વધુ સંકલિત, ચપળ અને ટેકનોલોજીથી સજ્જ થવા આહ્વાન કર્યું હતું.
'મલ્ટી-ડોમેન ઓપરેશન્સ' એ હવે વાસ્તવિકતા
જનરલ ચૌહાણે ભાર મૂકતા જણાવ્યું કે, 'મલ્ટી-ડોમેન ઓપરેશન્સ' (બહુ-ક્ષેત્રીય કામગીરી) હવે માત્ર ચર્ચાનો વિષય નથી, પરંતુ તે યુદ્ધના મેદાનની ઉભરતી વાસ્તવિકતા છે. આધુનિક યુદ્ધમાં હવે માત્ર જમીન, હવા કે પાણી પર લડાઈ મર્યાદિત નથી, પણ સાયબર સ્પેસ, અંતરિક્ષ અને માહિતીના ક્ષેત્રમાં પણ લડાઈ લડવામાં આવશે. આ નવી સિસ્ટમને ભારતીય સેનાના તાલીમ અભ્યાસક્રમો, ડેટાબેઝ અને જાસૂસી મોડ્યુલ સાથે સંકલિત કરવામાં આવી રહી છે.
'મેક ઇન ઇન્ડિયા' અને આત્મનિર્ભરતા
સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારતની વધતી શક્તિ વિશે વાત કરતા જનરલ ચૌહાણે 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' પહેલની ભારે પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે સ્વદેશી શસ્ત્રોનો વિકાસ એ દેશની સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય છે. ભારત હવે વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડીને પોતાના જ શસ્ત્રો અને ટેકનોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે, જે ભવિષ્યના યુદ્ધોમાં ભારતને મજબૂત સ્થિતિમાં રાખશે.
આગામી 'રણ સંવાદ'ની જાહેરાત
જનરલ ચૌહાણે વધુમાં જાહેરાત કરી હતી કે રણ સંવાદની આગામી આવૃત્તિ વર્ષ 2027માં ભારતીય નૌકાદળ દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવશે. તે સમયે મુખ્ય ધ્યાન ઉચ્ચ-તીવ્રતાવાળી કામગીરી (High-intensity operations) પર રહેશે. આ મિશનમાં નાના અને મધ્યમ સ્તરના લશ્કરી અધિકારીઓની વધુ ભાગીદારીની અપેક્ષા રાખવામાં આવશે, જેથી ભવિષ્યના નેતૃત્વને આધુનિક યુદ્ધ કળામાં નિપુણ બનાવી શકાય.
નિષ્કર્ષ: ભારતની સુરક્ષા વ્યૂહરચનામાં આ એક મોટો વળાંક છે. સીમાઓ પરની પરંપરાગત ચોકીદારીની સાથે હવે સાયબર અને ટેકનોલોજીકલ સુરક્ષા એ ભારત માટે સૌથી મોટું કવચ સાબિત થશે.