તહેરાન,તા.૧૧: એપ્રિલ ૨૦૨૬ માં, ઈરાન ભારે ફુગાવાની ઝપેટમાં છે, ઈંડાની કિમત ૧૦૦,૦૦૦ રિયાલથી વધુ થઈ ગઈ છે. યુએસ પ્રતિબંધો અને રિયાલના ઐતિહાસિક પતનથી ઈરાનની અર્થવ્‍યવસ્‍થા બરબાદ થઈ ગઈ છે, જેના કારણે સામાન્‍ય લોકો માટે મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી કરવી મુશ્‍કેલ બની ગઈ છે. સરકાર રાહત આપવા માટે અનેક પ્રયાસો કરી રહી છે, પરંતુ ભવિષ્‍ય અનિﾍતિ છે.

એક ઈંડાની કિમત ૧.૨૫ લાખ રૂપિયા, એક લિટર દૂધની કિમત ૮ લાખ રૂપિયા અને ૧ ડોલરની કિમત ૧૬ લાખ રિયાલ છે! શું ઈરાન 'પાષાણ યુગ'માં પહોંચી ગયું છે?

કરિયાણાની દુકાનમાં જાઓ અને દુકાનદાર તમને કહે કે ઈંડાની કિમત ૧.૨૫ લાખ રૂપિયા છે, અથવા એક લિટર દૂધની કિમત ૮ લાખ રૂપિયા છે. આ એક દુઃસ્‍વપ્ન જેવું લાગે છે, પરંતુ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના ઈરાનમાં, તે એક કઠોર વાસ્‍તવિકતા છે. ઈરાનમાં, એક ડઝન ઈંડાની કિમત ૧.૫ મિલિયન રિયાલ સુધી પહોંચી ગઈ છે, એક લિટર દૂધની કિમત ૮૦૦,૦૦૦ રિયાલને વટાવી ગઈ છે. એક કિલોગ્રામ ચોખાની કિમત ૩.૨ મિલિયન રિયાલ છે.

એક કિલોગ્રામ માંસની કિમત ૧૦ મિલિયન રિયાલ છે, અને એક ડોલર ખરીદવા માટે, તમારે ૧૬૫,૦૦૦ રિયાલ ભરેલી થેલી ચૂકવવી પડશે. આ આપત્તિ કેવી રીતે આવી, અને શું ઈરાન ખરેખર પથ્‍થર યુગમાં પાછું ફરી રહ્યું છે?

આજે, ઈરાનની શેરીઓમાં ચલણનું મૂલ્‍ય કાગળના ટુકડાઓથી વધુ કંઈ નથી. સત્તાવાર આંકડા અને મુક્‍ત બજારની વાસ્‍તવિકતા વચ્‍ચે મોટો તફાવત છે. એપ્રિલ ૨૦૨૬ ની શરૂઆત સુધીમાં, એક યુએસ ડોલરની કિમત લગભગ ૧,૬૫૦,૦૦૦ રિયાલ સુધી પહોંચી ગઈ છે. ભારતીય રૂપિયાની સરખામણીમાં, ફક્‍ત એક રૂપિયો લગભગ ૧૭,૨૦૦ ઈરાની રિયાલ બરાબર છે.

આ ઘટાડો એટલો તીવ્ર અને ઝડપી છે કે ઈરાનની સેન્‍ટ્રલ બેંકે તાજેતરમાં ૧૦ મિલિયન રિયાલની નોટ જારી કરવી પડી, જેની કિમત આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ફક્‍ત ઼૭ જેટલી છે. આર્થિક નિષ્‍ણાતો માને છે કે જ્‍યારે કોઈ દેશનું ચલણ આટલું ભારે ઘટે છે, ત્‍યારે તે ફક્‍ત પૈસા જ નહીં પરંતુ તેના નાગરિકોના ભવિષ્‍યને પણ ગુમાવે છે.

રિચાર્ડ નેફયુ તેમના પુસ્‍તક ધ આર્ટ ઓફ સેન્‍ક્‍શન્‍સ માં લખે છે કે પ્રતિબંધોનો હેતુ ફક્‍ત અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડવાનો નથી પરંતુ જનતાના મનોવિજ્ઞાનને તોડવાનો છે, અને આજે ઈરાન આ મનોવૈજ્ઞાનિક યુદ્ધના કેન્‍દ્રમાં છે.

૨૦૨૬ ની શરૂઆત સાથે, ટ્રમ્‍પ વહીવટીતંત્રે ઈરાન સામે મહત્તમ દબાણ નો બીજો તબક્કો શરૂ કર્યો. આ વખતે, લક્ષ્ય ફક્‍ત તેલ જ નહીં, પરંતુ ઈરાનનો ડ્રોન કાર્યક્રમ, મિસાઇલ ક્ષેત્ર અને તેનું દરિયાઈ શિપિગ નેટવર્ક પણ હતું. ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ ખામેની પર હુમલા સાથે શરૂ થયેલું યુદ્ધ લગભગ ૪૦ દિવસ સુધી ચાલ્‍યું અને ત્‍યારબાદ બે અઠવાડિયાનો યુદ્ધવિરામ થયો.

ઈરાન દાયકાઓથી અમેરિકાના પ્રતિબંધો હેઠળ ટકી રહ્યું છે. હવે, અમેરિકાએ અન્‍ય દેશોને ચેતવણી આપી છે કે જો તેઓ ઈરાનને શષો પૂરા પાડશે અથવા તેની સાથે વેપાર ચાલુ રાખશે, તો તેમને ૫૦% સુધીના ટેરિફનો સામનો કરવો પડશે.

રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્‍ડ ટ્રમ્‍પનું તાજેતરનું નિવેદન કે જો ઈરાન પીછેહઠ નહીં કરે, તો તેને પથ્‍થર યુગમાં પાછું મોકલી દેવામાં આવશે તે ફક્‍ત રાજકીય વાણીકથા નથી. તેની અસર પાવર પ્‍લાન્‍ટ અને પુલોને નિશાન બનાવવાની ધમકીઓના સ્‍વરૂપમાં જમીન પર જોવા મળી રહી છે. સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથના મતે, એપ્રિલના શરૂઆતના અઠવાડિયામાં થયેલા હુમલાઓ અત્‍યાર સુધીના સૌથી ગંભીર લશ્‍કરી હુમલાઓ છે, જે ઈરાનના માળખાને ખોરવી નાખે છે.

ઈરાનમાં ફુગાવો એટલો ગંભીર છે કે દિવસમાં બે ભોજન મેળવવું પણ એક સરેરાશ પરિવાર માટે યુદ્ધ જીતવા જેવું છે. એપ્રિલ ૨૦૨૬ થી કિમતો પર નજર કરીએ તો, એક સાદા ઈંડાની કિમત ૧૨૧,૦૦૦ થી ૧૪૦,૦૦૦ રિયાલની વચ્‍ચે વધઘટ થાય છે. નાગરિકો એક ડઝન ઈંડા માટે ૧.૫ મિલિયન રિયાલ સુધી ખર્ચ કરી રહ્યા છે. દૂધ, એક મૂળભૂત જરૂરિયાત, પ્રતિ લિટર ૮૦૦,૦૦૦ રિયાલથી વધુ કિમતે વેચાઈ રહ્યું છે. બ્રેડના વધતા ભાવ અને અનાજની અછતને કારણે શેરીઓમાં લાંબી કતારો લાગી છે.

સેન્‍ટર ફોર સ્‍ટ્રેટેજિક એન્‍ડ ઇન્‍ટરનેશનલ સ્‍ટડીઝ (CSIS) ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે માળખાગત સુવિધાઓ પરના હુમલાઓએ દવાઓ અને રસીઓ માટે સપ્‍લાય ચેઇનને પણ વિક્ષેપિત કરી છે. લોકોને તેમના ઘરોમાં સીમિત રહેવાની ફરજ પડી છે, અને પેટ્રોલ સ્‍ટેશનો પર રેશનિગ લાગુ કરવામાં આવ્‍યું છે. આ એક માનવતાવાદી દુર્ઘટના છે જ્‍યાં પૈસા ઉપલબ્‍ધ છે, પરંતુ તેનું કોઈ મૂલ્‍ય નથી..