રાજકોટ: પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ જતાં અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ બંધ થવાના નિર્દેશોથી વૈશ્વિક શેરબજારો પર ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. આજે સવારના પહોરમાં શેર બજાર કડડભૂસ થયું છે. શુક્રવારની છેતરામણી તેજી બાદ સોમવારે ભારતીય બજારો ખુલતા જ મોતો કડાકો બોલવા સાથે ક્રૂડના ભાવો આસમાને પહોંચવાની સંભાવના છે, જે વિશ્વને 'યુદ્ધ અર્થતંત્ર' તરફ દોરી જશે.

પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદ સ્થિત અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેની મંત્રણાઓના પ્રયાસો નિષ્ફળ જતાં અને ત્યાર બાદ અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને જહાજી અવરજવર માટે સંપૂર્ણપણે બંધ કરી અમેરિકી નેવીનો જહાજી જમાવડો એ દિશામાં રવાના થતા, વૈશ્વિક સ્તરે નાણાબજારોના નિષ્ણાતો આ ઘટનાની કાચા તેલ (ક્રૂડ) અને ચલણ (કરન્સી) ના ભાવો પર સીધી અસર પડતાં જુએ છે, જેને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે મોંઘવારીનો દાનવ અજગરી ભરડો લેશે તેવી શક્યતાઓ નકારી શકાતી નથી.

 

એક તરફ ગુજરાતમાં સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણી છે અને બીજી તરફ જો મોંઘવારી માજા મૂકશે અને ગેસના સિલિન્ડર માટે લાંબી લાઈનો જોવા મળશે, તો ભારતીય જનતા પક્ષમાં ટિકિટના વિતરણને લઈને લાગેલી આગમાં આ મોંઘવારી ઘી હોમવાનું કામ કરશે, તેવી શક્યતાઓ રાજકીય પંડિતો જોઈ રહ્યા છે.

 

એકંદરે આ ઘટના ફરી પાછી શેરબજારને મંદી (બેરિશ સેન્ટિમેન્ટ) તરફ ધકેલી જશે. આજે સોમવારે જ્યારે ભારતીય મૂડીબજાર ખૂલ્યું, ત્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ભલે ચિરનિદ્રામાં પોઢેલા હોય, પરંતુ બજાર પર મોટી વિપરીત અસર પડી છે.

 

૧૦ એપ્રિલ ૨૦૨૬, શુક્રવારનું ટ્રેડિંગ સત્ર કદાચ આ દાયકાની સૌથી મોટી ભ્રામક તેજી (બુલ ટ્રેપ) તરીકે યાદ રાખવામાં આવશે. ઈસ્લામાબાદ શાંતિ મંત્રણામાં મોટી સફળતા મળશે તેવી અફવાઓને કારણે ભારતીય અને વૈશ્વિક સૂચકાંકો લીલા નિશાનમાં બંધ થયા હતા, પરંતુ સપ્તાહાંતની ભૌગોલિક અને રાજકીય વાસ્તવિકતાએ તે આશાવાદ પર જોરદાર પ્રહાર કર્યો છે. ૨૦૨૬નું પશ્ચિમ એશિયા યુદ્ધ સમાપ્ત થવાના કોઈ સંકેત નથી; ઊલટાનું, રાજદ્વારી નિષ્ફળતાએ શાંતિની આશાને સંઘર્ષમાં ફેરવી દીધી છે.

 

શુક્રવારનું પોસ્ટ-મોર્ટમ: 

 

* નિફ્ટી અને સેન્સેક્સમાં ૧.૨ ટકાથી વધુનો છેતરામણો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. ઊર્જા આધારિત મોંઘવારીથી રાહત મેળવવા આતુર રોકાણકારોએ જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર શેરોમાં ખરીદી કરી હતી, જે સંપૂર્ણપણે શાંતિના ખોટા આશાવાદ પર આધારિત હતી.

*સોનું અને કિંમતી ધાતુઓ: શુક્રવારે સોનું પ્રતિ ટ્રોય ઔંસ ૪,૭૪૯.૦૦ ડૉલરથી ૪,૭૫૧.૬૮ ડૉલરની આશ્ચર્યજનક સપાટીએ બંધ રહ્યું હતું. આ ભાવવધારો એ સંકેત હતો કે સંસ્થાગત મોટા રોકાણકારોએ (સ્માર્ટ મની) ક્યારેય ઈસ્લામાબાદની મંત્રણા પર ભરોસો કર્યો ન હતો. યુરેશિયન ક્ષેત્રમાં ઔદ્યોગિક અછતને કારણે ચાંદીના ભાવ પણ ઊંચા રહ્યા હતા.

*ચલણ અને ક્રિપ્ટો: ભારતીય રૂપિયો શુક્રવારે ૯૩.૦૯૦ પર બંધ રહ્યો હતો, જે દિવસ દરમિયાન ૯૩.૧૭૫ ની ઊંચી સપાટી અને ૯૨.૭૬ ની નીચી સપાટી વચ્ચે અથડાયો હતો. ૯૩ ના સ્તરનું તૂટવું એ બજારની ગંભીર ચિંતા દર્શાવે છે. દરમિયાન, બિટકોઈન ૭૩,૦૦૦ ડૉલરની આસપાસ રહ્યો હતો, જે સુરક્ષિત રોકાણને બદલે જોખમી સંપત્તિ જેવો જ વ્યવહાર કરી રહ્યો હતો.

*ક્રૂડ અને કોમોડિટીઝ: શુક્રવારે ક્રૂડ બાસ્કેટ ઘટીને ૯૨ ડૉલર પ્રતિ બેરલ થયું હતું, જે હવે માત્ર એક ક્ષણિક ઘટાડો સાબિત થઈ રહ્યો છે. યુરેશિયન સપ્લાય ચેઈનને થયેલા નુકસાનને કારણે કૃષિ પેદાશો અને બેઝ મેટલ્સ (તાંબુ, એલ્યુમિનિયમ) ના ભાવ ઊંચા જ રહ્યા હતા.

 

સોમવારની અસરો: વૈશ્વિક જોખમોનું પુનઃમૂલ્યાંકન:

 

* ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સ અને ઈરાની વાટાઘાટકારો વચ્ચેની મંત્રણા નિષ્ફળ જવાથી રોકાણ પાછું ખેંચવાનું (રિસ્ક-ઓફ) મોજું ફરી વળ્યું છે. પશ્ચિમ એશિયા અને યુરેશિયન મોરચેથી ફેલાયેલી આ અસરો હવે માત્ર ચિંતાનો વિષય નથી, પરંતુ તે બજારમાં મોટાપાયે વેચવાલી લાવશે.

 

* એશિયન/ભારતીય બજારની શરૂઆત: આજે સોમવારે બજાર મોટા કડાકા (ગેપ-ડાઉન) સાથે ખુલ્યું છે. શરૂઆતની ૩૦ મિનિટમાં જ નિફ્ટી અને સેન્સેક્સમાં કડાકો જોવા મળ્યો છે. જાપાનના નિકેઈ અને હોંગકોંગના હેંગ સેંગમાં ઊર્જા સંકટને કારણે થતો ઘટાડો ભારતીય બજાર પર વધુ દબાણ લાવશે.

* શુક્રવારના ૯૩.૦૯૦ ના બંધ બાદ, આજે સોમવારે રૂપિયો ૯૩.૭૦ થી ૯૪.૦૦ તરફ ગગડવાની ધારણા છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ (આરબીઆઈ) રૂપિયાને રેકોર્ડબ્રેક નીચી સપાટીએ જતા રોકવા માટે આક્રમક રીતે હસ્તક્ષેપ કરવો પડશે.

 

કોમોડિટીમાં અરાજકતા:

 

* સોનું: શુક્રવારના ૪,૭૫૧ ડૉલરના સ્તરથી સીધું જ વધીને ૪,૮૫૦ ડૉલર સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે.

 * ક્રૂડ ઓઈલ:** હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં વધતા જોખમને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફરીથી ૧૧૦ ડૉલરથી વધુની સપાટી વટાવી શકે છે.

*કૃષિ કોમોડિટીઝ: યુરેશિયન નાકાબંધીને કારણે ઘઉં અને ખાદ્ય તેલના વાયદા બજારમાં અપર સર્કિટ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.

 

વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિકોણ: "યુદ્ધ અર્થતંત્ર" તરફ પ્રયાણ

 

આજે તમામ રોકાણ ક્ષેત્રોમાં અત્યંત અસ્થિરતા જોવા મળશે. રોકાણકારો હવે સુરક્ષિત રોકાણ તરફ દોડશે.

* બોન્ડ્સ અને મની માર્કેટ: ભારત અને અમેરિકામાં ૧૦-વર્ષના બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળો આવવા સંભાવના. મોંઘવારી હવે માત્ર અસ્થાયી નથી, પરંતુ તે 'યુદ્ધ અર્થતંત્ર'નો કાયમી હિસ્સો બની રહી છે. રોકડની અછત સર્જાતા મની માર્કેટમાં વ્યાજદરો વધશે.

* મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ: ખાસ કરીને મિડ-કેપ અને સ્મોલ-કેપ ઈક્વિટી સ્કીમ્સમાંથી રોકાણકારો નાણાં પાછા ખેંચશે. વધતા યીલ્ડને કારણે ડેટ ફંડ્સની નેટ એસેટ વેલ્યુમાં (એનએવી) ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.

* વૈશ્વિક પડછાયો: યુરોપનું ઔદ્યોગિક સંકટ અને આફ્રિકામાં ખાદ્ય સુરક્ષાની કટોકટી સોમવારે બજારના ઘટાડાના મુખ્ય કારણો બનશે.

 

આમ આજે સોમવાર એ હિસાબ ચૂકવવાનો દિવસ હશે. શુક્રવારનો આશાવાદ એ માત્ર એક ભ્રમ હતો. રોકાણકારોએ સમજી લેવું જોઈએ કે આપણે હવે સંપૂર્ણ 'યુદ્ધ અર્થતંત્ર'માં છીએ. સસ્તી ઊર્જા અને સ્થિર ચલણનો યુગ હવે ભૂતકાળ બની રહ્યો છે.