મધુબની : બિહાર, જે હંમેશા પોતાની ભવ્ય ઐતિહાસિક વિરાસત માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે, ત્યાં આજે એક એવી શોધ થઈ છે જેણે પુરાતત્વવિદોને ઉત્સાહિત કરી દીધા છે. મધુબની જિલ્લાના મિથિલા ક્ષેત્રમાં ફૂલહર ખાતે આવેલા એક પ્રાચીન તળાવની સફાઈ દરમિયાન કામદારોને કાળા પથ્થરની બનેલી દેવી તારાની 700 થી 800 વર્ષ જૂની પ્રતિમા મળી આવી છે. આ શોધ માત્ર એક મૂર્તિ નથી, પરંતુ મિથિલાની ધરતી પર પ્રાચીન કાળમાં વિકસેલી બૌદ્ધ પરંપરાઓનો એક જીવંત પુરાવો છે.

તિરહુત લિપિ અને બૌદ્ધ શ્લોકોનું રહસ્ય

આ પ્રતિમાની સૌથી મોટી ખાસિયત તેના પર કોતરાયેલા પ્રાચીન 'મિથિલાક્ષર' (તિરહુત) લિપિમાં લખાયેલા શિલાલેખો છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રતિમા 11મી-12મી સદીની છે. આ શિલાલેખોમાં ભગવાન બુદ્ધના ઉપદેશો દર્શાવતા પવિત્ર શ્લોકો અંકિત છે, જે તે સમયના મિથિલા પ્રદેશમાં બૌદ્ધ ધર્મના પ્રભાવ અને સમૃદ્ધિની ગાથા કહે છે. પ્રતિમા મળી આવતા જ સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને પુરાતત્વ વિભાગ હરકતમાં આવી ગયું હતું.

સંગ્રહાલયમાં સુરક્ષિત અને સંશોધનનો વિષય

પ્રતિમાના પુરાતત્વીય મહત્વને ધ્યાનમાં લેતા, તેને તાત્કાલિક અસરથી મિથિલા લલિત સંગ્રહાલયમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી છે. સંશોધકો હવે આ મૂર્તિની કલાત્મક શૈલી અને તેના પરના શિલાલેખોનો ઊંડો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. માત્ર પ્રતિમા જ નહીં, ખોદકામ દરમિયાન માટીકામના પ્રાચીન ટુકડાઓ અને અન્ય નિશાનીઓ પણ મળી આવી છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે આ વિસ્તાર એક સમયે મોટું ધાર્મિક કેન્દ્ર કે પ્રાચીન વસાહત હોવું જોઈએ.

પર્યટન સ્થળ બનશે પૌરાણિક 'ફૂલહર'

આ સ્થળનું મહત્વ માત્ર ઐતિહાસિક નથી, પરંતુ પૌરાણિક પણ છે. લોકવાયકા મુજબ, માતા જાનકી (સીતાજી) ફૂલો લેવા માટે આ બગીચામાં આવતા હતા. સરકાર હવે આ સમગ્ર સ્થળને વિકસાવવા માટે આશરે ₹31.13 કરોડનું મોટું બજેટ ફાળવી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મિથિલાની આ ધરતીને માત્ર ધાર્મિક જ નહીં, પરંતુ એક આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસન સ્થળ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે.

કોણ છે દેવી તારા?

બૌદ્ધ ધર્મમાં દેવી તારાને 'તારણહાર' અથવા 'તારો' માનવામાં આવે છે. તેમને સર્વોચ્ચ સ્ત્રી બુદ્ધ અને બોધિસત્વ તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ભારત, નેપાળ અને તિબેટ જેવા દેશોમાં દેવી તારાની આસ્થા ખૂબ જ ઊંડી છે, અને મિથિલામાંથી મળેલી આ પ્રતિમાએ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે ભારતની સંસ્કૃતિ કેટલી વૈવિધ્યપૂર્ણ અને પ્રાચીન છે.